ASTIM VE ALLERJENLER

Alerjik ya da atopik olmak astım gelişimi açısından bilinen bir risk faktörüdür. Coğrafik varyasyonlar olmakla beraber erişkin ve pediatrik astım hastalarının yaklaşık yarısı alerjiktir. Alerjene temasla, alerjik duyarlanma mekanizması kompleks bir süreçtir; alerjinin çeşidi, miktarı, temas yaşı, temas süresi ve genetik faktörlerle ilişkili olduğu gösterilmişse de hala tam olarak aydınlatılamamıştır.

Astıma neden olabilecek veya ilişkili alerjenler iç ortam, dış ortam ve mesleki alerjenler olmak üzere üç başlıkta toplanabilir. Ev tozu akarları, kedi, köpek gibi evcil hayvanlar ve küf mantarları iç ortamda, polenler ve küf mantarları ise dış ortamda en sık karşılaşılan solunumsal alerjenlerdir. Mesleki olanlar ise meslek gruplarına göre tanımlanmış çok geniş yelpazede alerjenlerdir.

Ülkemizde astımda alerjen duyarlılığı ile ilgili epidemiyolojik çalışmalar 1990’lı ve 2000’li yılların başında göreceli olarak daha fazlayken, muhtemelen gereken yeterli verilere ulaşıldığı için son yıllarda bu konuda çalışmaların azaldığı gözlenmektedir. Bu  konudaki en geniş ulusal bazlı çalışma bir TÜBİTAK projesi olup Ankara, Samsun, Adana, İzmir ve Elazığ şehirlerindeki erişkin astımlılar ve kontrol grubunun alerjen spektrumlarını araştırmıştır (1). Neticede atopi oranı astımlılarda %42 ve kontrol grubunda %26.1 olarak saptanmıştır. Ülkemizdeki en sık duyarlanma; ev tozu akarları olan Dermatophagoides pteronyssinus ile olup sahil bölgelerinde daha yaygındır. Polen duyarlılığı tüm bölgelerde varken, İzmir’de Olea oranı belirgin yüksek ve Elazığ’da polenlere duyarlılık en düşük düzeydedir. Türk Toraks Derneği Astım Çalışma Grubu tarafından çok merkezli olarak planlanan ve tüm Türkiye’yi temsil etme potansiyeli olan güncel bir çalışmada ise astımlıların ortalama  %65’inin atopik olduğu, en sık %50.8 oranında ev tozu akarı, ikinci sıklıkta %27.8 oranıyla polen alerjisi saptanmıştır. Ev tozu akar duyarlılığı en sık Marmara bölgesinde (%70.5),  polen duyarlılığı en sık Ege bölgesinde (%40.2) gözlenmiştir. Atopi oranı denize komşu bölgelerde yüksek , karasal iç kesimlerde daha düşük olma  eğilimindedir (2).

Ülkemizde Astım Etiyolojisinde Yer Alan Alerjenlerle İlgili Çalışmalar

Bu derlemede daha önce yöntem kısmında tanımlanan veri tabanında 2000 ve sonrası yayımlanan sadece erişkin çalışmalarından yararlanılmış, pediatri çalışmaları dahil edilmemiştir. Alerjik astım ve alerjik rinit klinik olarak büyük oranda birlikte görüldüğü için bu alanda yapılan çalışmalarda çoğunlukla çalışma popülasyonu olarak astımlı ve alerjik rinitli hastaların birlikte seçildiği görülmüştür. Bu nedenle aşağıda oluşturulan tablolarda alerjenlere duyarlılık oranı astım ve/veya alerjik astım hastalarını temsil etmektedir. Derlemeye uygun görülen çalışmalarda test edilen alerjenler farklı olduğundan tabloların fikir verebilmesi amacıyla alerjenler genel başlıklar altında toplanmıştır. Alerjik rinit ve astımı birlikte değerlendiren çalışmalarda rinitli hastalar çoğunluktaysa polen duyarlılığının daha yüksek olduğu gözlenmiştir. Ülkemizde 2000-2023 yılları arasında yapılan, astım hastalarındaki duyarlılıkları çeşitli bakış açılarıyla değerlendiren çalışmalar Tablo 1’de (2-21) özetlenmiştir.

Astımla ilişkili alerjenlerin önemli bir kısmına iş ortamında maruz kalındığına ve mesleki alerjenlerin sayısının hızla arttığına daha önce değinilmişti. Ülkemizde mesleki alerjenlere yönelik çalışmaların çoğunlukla endüstrinin ve üretimin daha yoğun olduğu büyük şehirlerde yapıldığı gözlenmiş olmakla birlikte bazı periferik şehirlerde özgün çalışma kollarında da değerli çalışmalar hayata geçirilmiştir. 

2014 yılında İş ve Meslek Hastalıkları Uzmanlığı (IMHU), halk sağlığı, iç hastalıkları ve göğüs hastalıkları uzmanlık alanları sonrasında yan dal uzmanlığı olarak planlamış ve Türk Toraks Derneği de bu süreçte önemli rol üstlenmiştir. IMHU yan dal eğitiminin başlaması ve çeşitli merkezlerde meslek hastalıkları polikliniklerinin açılmasıyla ülkemizde mesleki astım alanında veri ve bilgi birikimin artması beklenmektedir. Buna paralel olarak Beyan ve arkadaşlarının  İzmir’de meslek hastalıkları polikliniğine iş ilişkili astım ön tanısıyla yönlendirilen 214 hastada yaptıkları çalışmada %25’i “mesleki astım”, %11’i “işle alevlenen astım” olmak üzere %36 “iş ilişkili astım” tespit edilmiştir (22). Alıcı ve arkadaşlarının 2018 -2021 yılları arasında meslek hastalıkları polikliniğine başvuran 1101 hastayı değerlendirdikleri çalışmada hastaların %93’ünün solunumsal şikâyet, % 18.9’unda mesleki hastalık, % 3.5’inde mesleki astım tespit edilmiştir (23).

Ülkemizde meslek astımı alanında yapılan çalışmalarda ne yazık ki inhalan alerjen çalışmalarında olduğu gibi hasta seçimi ve tanı kriterleri açısından çok farklı standartların olduğu gözlenmiştir. Bu nedenle aşağıda oluşturulan tabloda objektif mesleki astım tanısı için “mesleki astım” sütunu, diğer durumlar için “astım benzeri semptomlar ve solunumsal şikayetler” sütunu oluşturulmuştur. Ülkemizde 2000 sonrası mesleki astım ve solunumsal şikayetlerle ilişkili yapılan çalışmalar Tablo 2’de (24-39) gösterilmiştir.

Ülkemizde 2000 yılı sonrası astım etiyolojisinde alerjenlerin rolü ile ilgili yapılan çalışmalar genel olarak değerlendirildiğinde erişkin çalışmalarının pediatrik çalışmalara göre sayıca daha az olduğu dikkati çekmektedir. Bu ülkemizdeki erişkin alerjik hastalıklar kliniği ve uzman sayısının pediatrik alerjistlere göre daha az olmasına bağlanabilir. Çalışmaların tek merkezli olması, hasta seçim kriterlerinin ve allerjik değerlendirmede kullanılan parametrelerin çok farklı ve yetersiz olması ve belli bir standarda ulaşamaması, çalışma sonuçlarıyla ilgili bir yorum yapmaya ve ülke geneli hakkında fikir sahibi olmaya olanak vermemektedir.  Uzmanlık derneklerimiz aracılığıyla, hasta seçimi ve yöntemi iyi planlanmış çok merkezli standardize çalışmalarla bu alandaki eksiklikler giderilebilir. Meslek astımı ile ilgili çalışmalar halen sayıca çok yetersiz görünmektedir. İş ve meslek hastalıkları uzmanlarının önümüzdeki yıllarda sayıca artmasıyla ve özellikle endüstriyel üretimin daha yoğun olduğu illerde planlanacak çalışmalarla bu alandaki bilgi birikimi arttırılabilir.

KAYNAKLAR

  1. Kalyoncu AF, Çöplü L, Selçuk ZT, Emri AS, Kolaçan B, Kocabaş A, Akkoçlu A, Erkan L, Şahin AA, Barış Yİ. Survey of the allergic status of patients with bronchial asthma in Turkey: a multicenter study. Allergy. 1995; 50(5): 451-455.  https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7573836/
  2. Celik GE, Aydin O, Gokmen D, et al. Picturing asthma in Turkey: results from the Turkish adult asthma registry. J Asthma asthma 2023 Nov; 60(11):1973-1986. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37096963/
  3. Comert S, Demir AU, Karakaya G, Kalyoncu AF. Minimum prick test panel for adult patients with asthma and rhinitis in Ankara, Turkey. J Asthma. 2014;51(4):417-22. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24404800/
  4. Bozkurt B, Karakaya G, Kalyoncu AF. Seasonal rhinitis, clinical characteristics and risk factors for asthma. Int Arch Allergy Immunol. 2005;138(1):73-9. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16103690/
  5. Celebioglu E, Ozturk AB, Comert S, Karakaya G, Kalyoncu AF. Storage mite sensitisation is associated with early life village residence in Turkey. Allergol Immunopathol (Madr). 2013; 41(6):402-6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23137867/
  6. Uzel A, Capan N, Canbakan S, Yurdakul AS, Dursun B. Evaluation of the relationship between cockroach sensitivity and house-dust-mite sensitivity in Turkish asthmatic patients. Respir Med. 2005;99(8):1032-7. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15950145/
  7. Ediger D, Günaydin FE, Erbay M, Şeker Ü. Trends of sensitization to aeroallergens in patients with allergic rhinitis and asthma in the city of Bursa, South Marmara Sea Region of Turkey. Turk J Med Sci. 2020;50(2):330-336. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31905488/
  8. Bozkurt N, Bozkurt Aİ, Filiz A, Ekinci E. Gaziantep İl Merkezi’nde Atopi prevalansı ve astmatik ve allerjik öyküsü olanlarda prick testi değerlendirilmesi. T Klin J Allergy-Asthma 2001; 3:131-138. https://scholar.google.com/scholar?hl=tr&as_sdt=0%2C5&q=7.%09Bozkurt+N%2C+Bozkurt+A%C4%B0%2C+Filiz+A%2C+Ekinci+E.+Gaziantep+%C4%B0l
  9. Bayram N, Uyar M, Elbek O, Dikensoy O, Filiz A. Allergy skin test results of an outpatient pulmonary clinic in Gaziantep. Gaziantep Tıp Dergisi. 2013;19(3): 152- 154. https://dergipark.org.tr/en/pub/gantepmj/issue/6514/86342
  10. Karadoğan D, Telatar TG, Dönmez H, Dursun AB. Relationship between aeroallergen sensitization pattern and clinical features in adult asthmatics. Heliyon. 2023; 25;9(5):e15708. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37159703/
  11. Yılmaz A, İnönü H, Göçmen  ÖS ve ark. Tokat bölgesinde astım hastalarında prik test duyarlılığı ve duyarlılığın solunum fonksiyon testleri ile ilişkisi. Asthma Allergy Immunol 2009;7: 44-51. https://aai.org.tr/uploads/pdf_318.pdf
  12. Ceylan E. Şanlıurfa'da bronş astımlı olguların klinik özellikleri. Solunum 2004;6:5-13. https://jag.journalagent.com/eurasianjpulmonol/pdfs/SOLUNUM_6_1_5_13.pdf
  13. Çil B, Kabak M, Hocanlı İ, Topçu F, Taylan M. Prick Test Results and Total IgE Levels of Asthma Patients in A University Hospital. Eastern Journal of Medicine, 2019. 24(3), 276 - 279. https://jag.journalagent.com/ejm/pdfs/EJM-59389-ORIGINAL_ARTICLE-KABAK.pdf
  14. Koç İ, Doğan Y, Doğan S, Karataş Z. Skin prick test results of atopic asthmatic subjects in a chest disease clinic in Sanliurfa. Dicle Tıp Dergisi, 2015; 42(2): 166 - 169. https://dergipark.org.tr/tr/pub/dicletip/issue/4713/64536
  15. Talay F, Göksügür N, Yılmaz F, Kurt B. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Tıp Fakültesinde uygulanan deri prik testlerinin sonuçları. Düzce Tıp Fakültesi Dergisi. 2008; 10(1): 11 - 16. https://dergipark.org.tr/en/pub/dtfd/issue/48263/610964
  16. Kahraman H, Kılıç T, Sucaklı M. The Evaluation of Prick Test Results in Malatya. J Clin Analytic Med. 2015: 6(1); 4 - 7. https://avesis.inonu.edu.tr/yayin/620a8948-2941-4297-a2f2-479123d6c8bc/the-evaluation-of-prick-test-results-in-malatya
  17. Edis Ç, Tabakoğlu E, Çağlar T, Hatipoğlu O, Altıay G. Trakya bölgesinde pulmoner semptomlarla başvuran hastalarda allerji deri testi sonuçları. Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2007; 24(1): 12 - 16. https://dergipark.org.tr/en/pub/bmj/issue/3753/49869
  18. Dikmen N, Bozkuş F, Kayım HB. Kahramanmaraş ilinde allerjik yakınmalar ile başvuran hastaların deri prick testi sonuçlarının değerlendirilmesi. İzmir Tepecik Eğitim Hastanesi Dergisi. 2017; 27(2): 109 –113. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/260818/kahramanmaras-ilinde-allerjik-yakinmalar-ile-basvuran-hastalarin-deri-prick-testi-sonuclarinin-degerlendirilmesi
  19. Havlucu Y, Özdemir L, Yurtman H, Özdemir B. Hatay / Dörtyol bölgesindeki allerjik semptomlar ile başvuran hastalarda atopi varlığının değerlendirilmesi. Türk Toraks Dergisi. 2011; 12(1): 5 – 8. https://thoracrespract.org/content/files/sayilar/130/buyuk/pdf_Toraksder_713.pdf
  20. Demir M, Kaya H, Selimoğlu H ve ark. Diyarbakır yöresinde allerjik solunum yolu şikayetleriyle başvuran hastalarda uygulanan deri prick testi sonuçlarının değerlendirilmesi. İzmir Göğüs Hastanesi Dergisi. 2015; 29(2): 61- 66. https://dergipark.org.tr/en/pub/ighd/issue/43139/523073
  21. Mungan, D., Çelik, G., Bavbek, S., Misirligil, Z. Pet allergy: How important for Turkey where there is a low pet ownership rate. Allergy and Asthma Proceedings, 2003. 24 (2):137-142. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12776448/
  22. Beyan AC, Alici NS, Cimrin A. Assessment of work-related Asthma cases: Our three-year experience. Pak J Med Sci. 2017;33(5):1230-1235. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29142570/
  23. Alıcı NŞ. A Retrospective Analysis of a Training and Research Hospital’s Occupational Diseases Outpatient Clinic: Where are we in Diagnosing Occupational Diseases? Journal of Izmir Chest Hospital 2022;36(1):33–40. https://jag.journalagent.com/igh/pdfs/IGHH-03511-ORIGINAL_RESEARCH-SAFAK_ALICI.pdf
  24. Akpinar-Elci M, Cimrin AH, Elci OC. Prevalence and risk factors of occupational asthma among hairdressers in Turkey. J Occup Environ Med. 2002;44(6):585-90. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12085487/
  25. Akpinar-Elci M, Elci OC, Odabasi A. Work-related asthma-like symptoms among florists. Chest. 2004;125(6):2336-9. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15189959/
  26. Oner F, Mungan D, Numanoglu N, Demirel Y. Occupational asthma in the furniture industry: is it due to styrene? Respiration. 2004;71(4):336-41. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15316205/
  27. Kurt OK, Ergun D, Basaran N. Can the ceramic industry be a new and hazardous sector for work-related asthma? Respir Med. 2018;137:176-180. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29605202/
  28. Aydın Ö, Sözener ZÇ, Demirel YS, Seçil D, Mungan D. Baker's asthma in bread factory workers. Allergy Asthma Proc. 2021; 42(1):72-77.  https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29605202/
  29. Müzeyyen Ecin S, Sandal A, Pınar Çetintepe S ve ark. Prevalence and risk factors of work-related asthma in hospital cleaning workers. Turk Thorac J. 2022;23(3):203-209. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35579226/
  30. Cakmak A, Ekici A, Ekici M ve ark. Respiratory findings in gun factory workers exposed to solvents. Respir Med. 2004;98(1):52-6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14959814/
  31. Tutar N, Demir R, Büyükoğlan H, Oymak FS, Gülmez I, Kanbay A. The prevalence of occupational asthma among denim bleachery workers in Kayseri. Tuberk Toraks. 2011;59(3): 227-35. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22087518/
  32. Ozkurt S, Kargi BA, Kavas M, Evyapan F, Kiter G, Baser S. Respiratory symptoms and pulmonary functions of workers employed in Turkish textile dyeing factories. Int J Environ Res Public Health. 2012;9(4):1068-76. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22690183/
  33. Özkurt S, Zencir M, Hacıoğlu M ve ark. Oto boyacılarında mesleksel astım sıklığı. Solunum 2003; 5:49-53. https://jag.journalagent.com/z4/vi.asp?pdir=eurasianjpulmonol&plng =tur&un= SOLUNUM-53840&look4=
  34. Kayhan S, Tutar U, Cinarka H, Gumus A, Koksal N. Prevalence of occupational asthma and respiratory symptoms in foundry workers. Pulm Med. 2013:370138. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24175093/
  35. Kurt E, Demir AU, Cadirci O, Yildirim H, Ak G, Eser TP. Occupational exposures as risk factors for asthma and allergic diseases in a Turkish population. Int Arch Occup Environ Health. 2011;84(1):45-52. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20617331/
  36. Turgut T, Tasdemir C, Muz MH, Deveci F, Kirkil G. Elazığ merkezinde oto ve mobilya atölyelerinde çalışan boya işçilerinde meslek astımı sıklığı. Tuberk Toraks 2005;53:371-8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16456736/
  37. Cöplü L, Demir AU, Kalyoncu AF ve ark. Lung health in workers exposed to reed dust. Respir Med. 2005; 99(4): 421-8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15763448/
  38. Koksal N, Hasanoglu HC, Gokirmak M, Yildirim Z, Gultek A. Apricot sulfurization: an occupation that induces an asthma-like syndrome in agricultural environments. Am J Ind Med. 2003;43(4):447-53. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12645101/
  39. Temel O, Coşkun AS, Yaman N ve ark  Occupational asthma in welders and painters. Tüberküloz ve Toraks Dergisi 2010; 58(1): 64-70. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20517731/

Sanal Astım Müzesi

Türk Toraks Derneği
Türk Toraks Derneği © 2023 . Tüm Hakları Saklıdır