NONSTEROİD ANTİİNFLAMATUAR İLAÇLARLA ALEVLENEN HAVA YOLU HASTALIĞI (NERD)

Astım, persistan rinosinüzit/nazal polip ve nonsteroid antiinflamatuar ilaç (NSAİİ) aşırı duyarlılığının birlikte görüldüğü bir durum olup, geçmişte Samter sendromu, Widal Sendromu, Widal–Abrami–Lermoyez triadı, Aspirin triadı, analjezikle indüklenen astım (AIA), Aspirinle alevlenen hava yolu hastalığı (AERD) gibi isimlerle anılmıştır. Ancak, günümüzde nonsteroid antiinflamatuar ilaçlarla alevlenen hava yolu hastalığı (NERD) şeklinde isimlendirilmektedir. Bu durum ağır astım ya da tekrarlayan nazal polip varlığında akla gelmelidir.

Kadınlarda ve sıklıkla 3. ve 4. dekatda görülmektedir. Bazı kontrolsüz çalışmaların dahil edildiği bir sistematik derlemede erişkin astımlı hastalarda prevalans %21 olarak raporlanmıştır (1). Kör ve plasebo kontrollü ilaç provokasyon testi yapılan çalışmaların dahil edildiği bir meta-analizde ise erişkin astımlı hastalarda NERD prevelansı %9 olarak bildirilmiştir (2).

Araşidonik asit metabolizmasındaki anormallikler ana sorun gibi görünmektedir. PGE2 üretiminde ve siklooksijenaz-2 (COX-2) mRNA ifadesinde azalma ve beraberinde sisteinil lökotrien üretiminde artış vardır. Hastalarda tekrarlayan nazal poliple karakterize ağır hiperplastik eozinofilik rinosinüzit ortalama olarak üçüncü dekatda ortaya çıkar ve buna astım ve NSAİİ aşırı duyarlılığı eklenir. NSAİİ alımı sonrası genellikle dakikalar-saatler içinde hayatı tehdit edebilen astım atağı ve rinit olur. Bu reaksiyona konjonktival irritasyon, periorbital ödem, yüz ve boyunda flushing eşlik edebilir. Otuz yıl öncesi dönemde mekanik ventilasyon gerektiren astım atağı olan olguların %25’inde NERD olduğu bildirilmiştir (3).

Astım ve kronik rinosinüzit/nazal polipi olan ve aspirin ve/veya diğer NSAİİ alımı sonrası solunumsal yakınmaları artan hastalarda mutlaka NERD akla gelmelidir. Bazı hastaların NSAİİ reaksiyonlarını ifade edemeyebilecekleri akılda tutulmalıdır. Tanıda altın standart aspirin ile yapılan oral provokasyon testinin pozitif olmasıdır. NSAİİ alımı sonrası dökümente edilmiş en az iki reaksiyon öyküsü de provokasyon yapılmasına gerek duyulmadan tanı için yeterlidir.

Türkiye Verisi

Olgu sunumları ve derleme makaleler dışlanarak yapılan literatür taramasında, Pubmed’e arama kelimeleri olarak ‘aspirin, asthma and Turkey’ yazıldığında Türkiye’den NERD ile direk ilgili ya da NERD konusuna da değinilen ve erişkin hastaları içeren toplam 28 araştırma makalesi olduğu saptanmakla birlikte araştırma sayısının artmakta olduğu görülmüştür (Ağustos 2023). Yapılan çalışmalar, NERD konusuyla ilgili epidemiyolojik, patogenez, tanı, aspirin desensitizasyon ve biyolojik tedavilerin etkinliği konularını içermektedir (4-31). Bu çalışmaların yıllara göre dağılımları Şekil 1’de, yayınların tarandığı dizine ve yıllara göre dağılımları ise Şekil 2’de gösterilmektedir.

Şekil 1. Ülkemizden 2000-2023 yıllarında NERD konusunda yapılan yayınların yıllara göre sayısal dağılımı.

Şekil 2. Ülkemizden 2000-2023 yıllarında NERD konusunda yapılan yayınların tarandığı dizin ve yıllara göre sayısal dağılımı.

İlk çalışma, A.Fuat Kalyoncu ve çalışma arkadaşları tarafından 1999 yılında Allergy dergisinde ‘Occurrence of allergic conditions in asthmatics with analgesic intolerance.’ başlığı ile yayınlanmış ve şimdiye kadar (Ağustos 2023) web of science da 45 atıf almıştır (4). Bu çalışmada, Ocak 1991- Ekim 1997 yılları arasında astım ve NSAİİ duyarlılığı tanısı alan 132 hastanın verileri, NSAİİ duyarlılığı olmayan 103 astım hastasıyla karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak, dermografizm, kronik ürtiker, antibiyotik, metal ve gıda allerjisi sıklığının NERD grubunda daha fazla olduğu, bu grubun total IgE düzeylerinin daha yüksek ve yaşamboyu kümülatif analjezik kullanımlarının daha fazla olduğu gösterilmiştir (4). Aynı kliniğin yürütücülüğünde günümüze kadar toplam 13 orijinal araştırma makalesi yayınlanmıştır (4- 16).

Sevim Bavbek ve arkadaşlarının yürüttüğü 7 merkezi içeren çalışmada, Türkiye’de erişkin astım hastalarında NERD prevelansı değerlendirilmiştir (17). Bu çalışmada, 1344 erişkin astım hastasının 180’inde (%13.6) aspirin aşırı duyarlılığı olduğu saptanmıştır. Hastaların 145’inde güvenilir öykü ile ve 35’inde oral provokasyon testi ile aspirin duyarlılığı gösterilmiştir. Bu kesitsel anket çalışmasında, NERD’ün erişkin astım hastalarında sık olarak görüldüğü, aile öyküsünün, kronik rinosinüzit/rinit veya nazal polip varlığının NERD için prediktif olduğu sonucuna varılmıştır (17).

Yürütücüğünü Gülfem Elif Çelik’in yaptığı, 36 merkezin dahil olduğu bir Türk Toraks Derneği projesi olan Ulusal Astım Veritabanı çalışmasında, toplam 2053 astım hastasında NSAİİ aşırı duyarlılığı 227 (%12,2) hastada saptanmıştır ve bu oran Bavbek ve arkadaşlarının daha önce raporladıkları prevalans oranı ile benzerdir (18).

Gül Karakaya ve arkadaşlarının, NSAİİ aşırı duyarlılığı olan 1137 hastayı değerlendirdiği çalışmada kadın cinsiyet, nazal polip cerrahi öyküsü, rinit/rinosinüzit, NSAİİ ile solunumsal reaksiyon olması, NSAİİ sonrası erken reaksiyon görülmesi ve ailede astım öyküsü astım ile ilişkili bulunmuştur. Bu çalışmada, NSAİİ aşırı duyarlılığı olan hastalar arasında astım prevelansı %36’dır. NERD’ün değişik fenotipleri olduğu, bazı hastaların NSAİİ ile ürtiker/anjioödem şeklinde reaksiyonlar yaşadığı gösterilmiş ve NERD için bu hastaları da içerecek şekilde yeni bir sınıflama önerilmiştir (Kalyoncu sınıflaması) (11). Çalışma kapsamında NSAİİ’lar ile yapılan provokasyon testlerinin bir kısmı aynı kliniğin tanımladığı yeni bir yöntemle ikili/üçlü test yöntemiyle (Hacettepe metodu) yapılmıştır (11).

Patogeneze yönelik ülkemizde yapılan çalışmalar incelendiğinde, Gülfem Elif Çelik ve arkadaşlarının yürüttüğü çalışma dikkat çekicidir (19). Bu çalışmada, aspirin duyarlı astımlı hastaların periferik kan hücreleri aspirinle uyarıldığında, kontrol grubu ve astımlı gruba kıyasla daha yüksek düzeyde sisteinil lökotrien artışı olduğu gösterilmiştir (19). Bu çalışma ile Gülfem Elif Çelik, TUBİTAK Türkiye Tıp Araştırma Ödülü’nü almıştır. Gülfem Elif Çelik ve arkadaşlarının yürüttüğü patogeneze yönelik bir diğer çalışmada, kan lipoksin A4 düzeyi NERD, aspirin duyarlılığı olmayan astım hastaları ve kontrol grubunda değerlendirilmiş, aspirin duyarlılığından bağımsız olarak ağır astımlı hastalarda düzeyinin daha düşük olduğu gösterilmiştir (20).

Aspirin aşırı duyarlılığına eşlik eden astım ve/veya riniti olan hastalarda, Meloksikam’ın güvenirliliğinin değerlendirildiği, Sevim Bavbek ve arkadaşlarının yürüttüğü çalışmada 7.5 mg Meloksikam’ın güvenli bir alternatif NSAİİ olduğu gösterilmiştir (21). Aynı ekibin yürüttüğü tanıya yönelik diğer bir çalışmada, hücresel antijen stimulasyon testinin (CAST) tanı için kullanımı değerlendirilmiştir. Bu çalışmada, aspirin duyarlılığı olan hastalarda daha yüksek düzeyde sisteinil lökotrien salınımı olsa da düşük duyarlılık ve prediktif değeri olması nedeniyle bu testin tanı için kullanılması önerilmemiştir (22).

NERD’de tedaviyi değerlendiren çalışmalar incelendiğinde, aspirin desensitizasyonu ve sonrasında düzenli aspirin tedavisini değerlendiren çalışmaların ağırlıkta olduğu görülmüştür. Sule Comert ve arkadaşlarının çalışmasında, 40 NERD hastasında 300 mg/gün aspirin ile düzenli tedavinin etkinliği değerlendirilmiş, özellikle üst hava yolu semptomlarını kontrol etmede etkin olduğu raporlanmıştır (12). Bu çalışmada, düzenli tedavide kullanılan aspirin dozunun literatürle karşılaştırıldığında düşük olması ve buna rağmen etkili bulunması önemlidir. Gulfem Celik ve arkadaşalarının sonraki çalışmasında, 300 mg düzenli tedavi uygulayan Hacettepe Erişkin Allerji Bilim Dalı hastaları ile 600 mg düzenli aspirin tedavisi uygulayan 3 referans merkezin hasta verileri karşılaştırılmış, her iki dozun da astım ve sinonazal değişkenler üzerine benzer etkiye sahip olduğu, 300 mg düzenli aspirin tedavisinin güvenilirliğinin daha yüksek olduğu raporlanmıştır (23).

NERD’de tedavi ile ilgili son dönemde Türkiye’den yayınlanan çalışmalar daha çok desensitizasyon sonrası düzenli aspirin tedavisi ve biyolojik ajanların etkinliği üzerinedir (14, 16, 23, 24).

Tablo 1’de Ülkemizden 2000-2023 yıllarında NERD konusunda yapılan yayınlar özetlenmiştir.

SONUÇ

NERD konusunda ülkemizde yapılan çalışmalar ilk olarak 1999 yılında başlamış, sonrasında giderek artmıştır. Ülkemizde yürütülen çalışmalar, NERD’de epidemiyoloji, patogenez, tanı ve tedavi konularında literatüre önemli düzeyde katkı sağlamıştır. Esasen NERD’de yaklaşım tanının kesinleştirilmesi, güvenli kullanılabilecek alternatif NSAİİ bulunması, hastanın aspirin desensitizasyonu ve sonrasında düzenli aspirin tedavisi için değerlendirilmesi, tekrarlayan hiperplastik eozinofilik kronik rinosinüzite yaklaşım konularını içermektedir. Hedefe yönelik biyolojik ajanların kullanımı umut vadetmektedir. Önümüzdeki yıllarda yürütülecek çalışmalar NERD fenotiplerini belirlemek, hangi hastaların hangi tedaviden daha çok fayda sağlayacağını öngörebilmek üzerine olacaktır. Yayınlanan çalışmalar incelendiğinde, konunun özel ilgi alanı olması nedeniyle Türkiye’de sayılı merkezlerde incelendiği sonucuna varılmıştır.

KAYNAKLAR

Jenkins C, Costello J, Hodge L. Systematic review of prevalence of aspirin induced asthma and its implications for clinical practice. BMJ. 2004;328(7437):434. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14976098/
Morales DR, Guthrie B, Lipworth BJ, Jackson C, Donnan PT, Santiago VH. NSAID-exacerbated respiratory disease: a meta-analysis evaluating prevalence, mean provocative dose of aspirin and increased asthma morbidity. Allergy. 2015;70(7):828-835. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25855099/
Marquette CH, Saulnier F, Leroy O, et al. Long-term prognosis of near-fatal asthma. A 6-year follow-up study of 145 asthmatic patients who underwent mechanical ventilation for a near-fatal attack of asthma. Am Rev Respir Dis. 1992;146(1):76-81. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1626819/
Kalyoncu AF, Karakaya G, Sahin AA, Bariş YI. Occurrence of allergic conditions in asthmatics with analgesic intolerance. Allergy. 1999 May;54(5):428-35. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10380773/
Karakaya G, Demir AU, Kalyoncu AF. From analgesic intolerance to analgesic induced asthma: are there some determinants? Allergol Immunopathol (Madr). 2000 Jul-Aug;28(4):229-37. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11022270/
Kalyoncu A, Karakaya G, Sahin A, Artvinli M. Experience of 10 years with Churg-Strauss syndrome: An accompaniment to or a transition from aspirin-induced asthma? Allergol Immunopathol (Madr). 2001 Sep-Oct;29(5):185-90. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11720651/
Karakaya G, Kalyoncu AF. Metamizole intolerance and bronchial asthma. Allergol Immunopathol (Madr). 2002 Sep-Oct;30(5):267-72. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12396961/
Kalyoncu AF, Karakaya G, Yilmaz E, Balci B, Karaduman A, Yasavul U. Analgesic intolerance with or without bronchial asthma: is there a marker? J Investig Allergol Clin Immunol. 2003;13(3):162-9. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14635465/
Celiker V, Basgül E, Karakaya G, Oguzalp H, Bozkurt B, Kalyoncu AF. General anesthesia and postoperative pain management in analgesic intolerant patients with/without asthma: is it safe? Allergol Immunopathol (Madr). 2004 Mar-Apr;32(2):64-8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15087092/
Celikel S, Isik SR, Demir AU, Karakaya G, Kalyoncu AF. Are chronic urticaria, analgesic intolerance and seasonal rhinitis markers of different severities and phenotypes of the asthma they accompany? Allergol Immunopathol (Madr). 2010 Nov-Dec;38(6):313-20. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20542623/
Karakaya G, Celebioglu E, Kalyoncu AF. Non-steroidal anti-inflammatory drug hypersensitivity in adults and the factors associated with asthma. Respir Med. 2013 Jul;107(7):967-74. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23643317/
Comert S, Celebioglu E, Yucel T, Erdogan T, Karakaya G, Onerci M, Kalyoncu AF. Aspirin 300 mg/day is effective for treating aspirin-exacerbated respiratory disease. Allergy. 2013 Nov;68(11):1443-51. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24117703/
Erdogan T, Karakaya G, Kalyoncu AF. Comorbid diseases in aspirin-exacerbated respiratory disease, and asthma. Allergol Immunopathol (Madr). 2015 Sep-Oct;43(5):442-8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25547458/
Kaya SB, Çakmak ME, Damadoğlu E, Karakaya G, Kalyoncu AF. Regular Treatment With Aspirin 300 mg/day After Desensitization in Patients With N-ERD: 12-Year Results. Turk Thorac J. 2021 Sep;22(5):376-380. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35110210/
Cihanbeylerden M, Can Bostan O, Tuncay G, Safak C, Damadoglu E, Karakaya G, Kalyoncu AF. Evaluation of disease control after SARS-CoV-2 infection or vaccination in patients with NSAID-exacerbated airway disease. Allergy Asthma Proc. 2023 Jul 1;44(4):e3-e10. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37480202/
Tuncay G, Damadoglu E, Cihanbeylerden M, Can Bostan O, Kayıkcı H, Özer S, Karakaya G, Kalyoncu AF. Comparison of the clinical outcomes of patients with NSAID-exacerbated respiratory disease receiving aspirin or biologicals. J Asthma. 2023 Oct;60(10):1885-1894. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36971076/
Bavbek S, Yilmaz I, Celik G, Aydin O, Erkekol FÖ, Orman A, Kurt E, Ediger D, Dursun B, Abadoğlu O, Ozşeker F, Akkaya E, Karakiş GP, Canbakan S, Yüksel S, Misirligil Z. Prevalence of aspirin-exacerbated respiratory disease in patients with asthma in Turkey: a cross-sectional survey. Allergol Immunopathol (Madr). 2012 Jul-Aug;40(4):225-30. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21889254/
Celik GE, Aydin O, Gokmen D, Koycu Buhari G, Celebi Sozener Z, Gemicioglu B, Bulut I, Beyaz S, Orcen C, Ozdemir SK, Keren M, Damadoglu E, Yakut T, Kalpaklioglu AF, Baccioglu A, Yalim SA, Yilmaz I, Koca Kalkan I, Uysal MA, Ozgun Niksarlioglu EY, Kalyoncu AF, Karakaya G, Erbay M, Nayci S, Tepetam FM, Gelincik AA, Dirol H, Goksel O, Karaoglanoglu S, Oner Erkekol F, Isik SR, Yildiz F, Yavuz Y, Karadogan D, Bozkurt N, Seker U, Oguzulgen IK, Basyigit I, Baris SA, Yilmazel Ucar E, Erdogan T, Polatli M, Ediger D, Gunaydin FE, Turk M, Pur L, Katran ZY, Sekibag Y, Aykac EF, Mungan D, Gul O, Cengiz A, Akkurt B, Ozden S, Demir S, Unal D, Aslan AF, Can A, Gumusburun R, Bogatekin G, Akten HS, Inan S, Erdinc M, Ogus AC, Kavas M, Polat Yulug D, Cakmak ME, Kaya SB, Alpagat G, Ozgur ES, Uzun O, Tas Gulen S, Pekbak G, Kizilirmak D, Havlucu Y, Donmez H, Arslan B, Cetin GP, Soyyigit S, Kara BY, Pasaoglu Karakis G, Dursun AB, Kendirlinan R, Ozturk AB, Sevinc C, Omeroglu Simsek G, Abadoglu O, Cerci P, Yucel T, Yorulmaz I, Tezcaner ZC, Tatar EC, Suslu AE, Ozer S, Dursun E, Yorgancioglu A. Picturing asthma in Turkey: results from the Turkish adult asthma registry. J Asthma. 2023 May 31:1-14. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37096963/
Celik G, Bavbek S, Misirligil Z, Melli M. Release of cysteinyl leukotrienes with aspirin stimulation and the effect of prostaglandin E(2) on this release from peripheral blood leucocytes in aspirin-induced asthmatic patients. Clin Exp Allergy. 2001 Oct;31(10):1615-22. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11678863/
Celik GE, Erkekol FO, Misirligil Z, Melli M. Lipoxin A4 levels in asthma: relation with disease severity and aspirin sensitivity. Clin Exp Allergy. 2007 Oct;37(10):1494-501. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17883729/
Bavbek S, Dursun AB, Dursun E, Eryilmaz A, Misirligil Z. Safety of meloxicam in aspirin-hypersensitive patients with asthma and/or nasal polyps. A challenge-proven study. Int Arch Allergy Immunol. 2007;142(1):64-9. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17016059/
Bavbek S, Dursun AB, Birben E, Kalayci O, Misirligil Z. Cellular allergen stimulation test with acetylsalicylic acid-lysine is not a useful test to discriminate between asthmatic patients with and without acetylsalicylic acid sensitivity. Int Arch Allergy Immunol. 2009;149(1):58-64. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19033733/
Celik GE, Karakaya G, Erkekol FO, Dursun AB, Gelincik A, Aydin O, Damadoglu E, Yucel T, Yorulmaz I, Dursun E, Buyukatalay ZC, Sozener ZC, Buyukozturk S, Kalyoncu AF. Comparison of 300 mg versus 600 mg daily maintenance doses of aspirin treatment after desensitization in N-ERD: A three-year multicentre experience. Allergy Asthma Proc. 2023 Mar 1;44(2):106-114. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36872443/
Aydin Ö, Atmiş EÖ, Anadolu Y, Yorulmaz İ, Çelik GE. Aspirin desensitization following endoscopic sinus surgery is effective in patients with nonsteroidal antiinflammatory drug exacerbated respiratory disease. J Asthma. 2023 Jun;60(6):1131-1140. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36218308/
Celik G, Mungan D, Ozer F, Ediger D, Bavbek S, Sin B, Demirel YS, Misirligil Z. Clinical features and atopy profile in Turkish subjects with analgesic intolerance. J Asthma. 2002 Apr;39(2):101-6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11990226/
Bavbek S, Dursun B, Dursun E, Korkmaz H, Sertkaya Karasoy D. The prevalence of aspirin hypersensitivity in patients with nasal polyposis and contributing factors. Am J Rhinol Allergy. 2011 Nov-Dec;25(6):411-5. doi: 10.2500/ajra.2011.25.3660. PMID: 22185746. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22185746/
Aktas A, Kurt E, Gulbas Z. Cytokine expression before and after aspirin desensitization therapy in aspirin-exacerbated respiratory disease. Inflammation. 2013 Dec;36(6):1553-9. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23912646/
Yılmaz I, Bahçecioğlu SN, Türk M, Tutar N, Oymak FS, Gülmez İ. Last station in the eosinophilic asthma with chronic rhinosinusitis and/or nasal polyposis march: Eosinophilic asthma with radiological findings associated with blood eosinophilia. J Asthma. 2019 Feb;56(2):111-117. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29611776/
Çelik GE, Aydin Ö, Güloğlu D, Seçil D, Melli M, Doğu F, Ikinciogullari A, Sin BA, Demirel Y, Misirligil Z. What happens to basophils and tryptase, LXA4 and CysLTs during aspirin desensitization? J Asthma. 2023 Aug;60(8):1524-1534. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36472920/
Aksu K, Kurt E, Alatas Ö, Gülbas Z. Effect of aspirin desensitization on T-cell cytokines and plasma lipoxins in aspirin-exacerbated respiratory disease. Allergy Asthma Proc. 2014 Mar-Apr;35(2):148-55. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24717792/
Çeliker V, Çelebi N, Canbay O, Karagöz H. Samter triadlı hastalarda anestezik yaklaşım ve deneyimlerimiz. Anestezi Dergisi. 2007;15(1):43-46. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/65698/

Kaynak	Olgu ve parametreler	Öne çıkan bulgular
Kalyoncu AF, 1999 (4)	132 analjezik intoleransının (AI) eşlik ettiği ve 103 etmediği astım hastasında allerjik durumların sıklığı	Analjezik intoleransı olan astımlı hastalarda dermografizm, kronik ürtiker, antibiyotik, metal ve gıda allerjisi, yüksek total IgE ve kümülatif analjezik tüketimi daha sık saptanmış.
Karakaya G, 2000 (5)	153 AI, 191 AI ve astımı olan toplam 344 hasta, analjezik intoleransından analjezikle indüklenen astıma (AIA) geçiş kriterlerini belirlemek	Astımın eşlik ettiği analjezik intoleransının klinik olarak farklı özellikler gösterdiği saptanmış.
Celik G, 2001 (19)	13 AIA, 12 astım ve 13 kontrol olgusu, aspirinle uyarılan lökositlerden Cys-LT salınımını ve PgE2’nin bu salınım üzerine etkisini değerlendirmek	Aspirin uyarımı sonrası özgül olarak NERD hastalarında Cys-LT artışı olduğu bildirilmiş.
Kalyoncu A, 2001(6)	Üçü NERD olan toplam 7 Churg, Strauss sendromu tanılı hasta, Churg Strauss sendromu NERD’e eşlik mi eder yoksa NERD bir risk faktörü müdür?	Toplam 250 NERD hastası arasında Churg Strauss Sendromu prevalansı %1.2 olarak bildirilmiş. İki durumun birbirlerine eşlik edebileceği ya da NERD’in bir geçiş süreci olabileceği bildirilmiş.
Karakaya G, 2002 (7)	264 metamizol intoleransı olan hastada astımı olan ve olmayan hastalar arasındaki farklılıkları belirlemek	Metamizol intoleransının aspirin kadar önemli olduğu, metamizol ve aspirin intoleransı olan astımlı hastaların benzer özellikler taşıdığı gösterilmiş.
Celik G, 2002 (25)	190 AI olan hastada analjezik intoleransının prediktif özelliklerini belirlemek	AI olan hastalarda atopi, eşlik eden astım ile ilişkili bulunmuş.
Kalyoncu AF, 2003 (8)	66 AI (36 astım) ile 50 kontrol, 65 AI (39 astım) ile 55 kontrol, 32 AI (14 astım) ile 118 kontrol olgusunda analjezik intoleransına eşlik eden astımı öngörecek bir belirteç saptamak	Nikel yama testi ve çalışılan genler ile astım birlikteliği arasında bir ilişki saptanmamış, HLA ile ilişkili olabileceği sonucuna varılmış.
Çeliker V, 2004 (9)	Astımı olan ve olmayan 45 AI hastasında anestezi ve postoperatif ağrı kontrolü ile ilgili alerjik sorunları belirlemek	Hastaların hiçbirinde alerjik reaksiyon olmamış. Atropin, diazepam, propofol, fentanil, vekuronyum, sevofluran, izofluran güvenli raporlanmış.
Celik GE, 2007 (20)	22 aspirinle alevlenen hava yolu hastalığı (AERD), 22 astım hastası ve 10 gönüllüde AERD olan ve olmayan astımlı hastalarda LX A4 ve 15-epi-LX A4 düzeylerini değerlendirmek	Aspirin duyarlılığından bağımsız olarak azalmış LX A4 düzeyi ağır astım ile ilişkili bulunmuş. Lipoksin analoglarının gelecekte tedavi seçeneği olabileceği belirtilmiş.
Çeliker V, 2007 (31)	AIA tanılı 54 hastada anestetik yaklaşım ve deneyimler	İndüksiyonda propofol, fentanil, vekuronyum, idamede sevofluran ve izofluran, postoperatif analjezi için fentanilin güvenle kullabileceği bildirilmiş.
Bavbek S, 2007 (21)	Astım ve/veya nazal polibi ve AI olan 21 hastada meloksikamın güvenilirliği değerlendirilmiş.	7.5 mg meloksikamın güvenli olduğu bildirilmiş.
Bavbek S, 2009 (22)	40 AIA ve/veya nazal polipli, 13 astım ve/veya nazal polipli, 26 sağlıklı gönüllüde hücresel antijen stimulasyon testinin (CAST) aspirin aşırı duyarlılığı tanısında kullanımını değerlendirmek	Aspirin duyarlılığı olan hastalarda daha yüksek düzeyde sisteinil lökotrien salınımı olsa da düşük duyarlılık ve prediktif değeri olması nedeniyle bu testin tanı için kullanılması önerilmemiş.
Celikel S, 2010 (10)	84 mevsimsel riniti olan astım hastası, 46 kronik ürtiker, 75 AI, 71 astım hastası klinik özellikleri ve farklılıkları açısından değerlendirmek	AI’nın eşlik ettiği astımın daha ağır olduğu bildirilmiş.
Bavbek S, 2011 (26)	68 nazal polipli hastada aspirin duyarlılığı ve bununla ilişkili faktörleri değerlendirmek	Nazal polipli hastalarda aspirin duyarlılığının yüksek olduğu bildirilmiş. Astım varlığı yaş, kadın cinsiyet, nazal polip süresi ve aspirin duyarlılığı öyküsü ile ilişkili saptanmış.
Bavbek S, 2012 (17)	1347 erişkin astım hastasında, Türkiye’de erişkin astım hastalarında NERD prevelansını değerlendirmek	180 (%13.6) astım hastasında aspirin aşırı duyarlılığı olduğu saptanmış.
Karakaya G, 2013 (11)	1137 NSAİİ aşırı duyarlılığı olan hastada fenotipleri belirlemek, bu hastalarda astımla ilişkili faktörleri ve astımlı hastalardaki reaksiyon tiplerini değerlendirmek	Samter sendromunun değişik fenotipleri olduğu belirtilip yeni bir sınıflandırma şeması önerilmiş.
Comert S, 2013 (12)	40 AERD olan hastada 300 mg/gün aspirin tedavisinin etkinliği değerlendirmek	Özellikle üst hava yolu hastalığının kontrolünde 300 mg/gün aspirin tedavisinin etkili olduğu bildirilmiş.
Aktas A, 2013 (27)	12 AERD hastası, 12 astım ve 15 sağlıklı gönüllü dahil edilmiş. Aspirin desensitizasyonunun T lenfositler ve sitokinleri üzerine etkisini değerlendirmek	Desensitizasyon tedavisiyle CD4+ T lenfosit IFN-γ, IL-2 ve IL-4 ifadelerinde anlamlı bir değişim olmadığı raporlanmış.
Aksu K, 2014 (30)	23 AERD, 17 astım hastası, 16 sağlıklı gönüllü dahil edilmiş. Aspirin desensitizasyon tedavisinin T lenfosit sitokin ifadesi üzerine etkisini araştırmak	Aspirin desensitizasyon tedavisinin AERD tanılı hastalarda klinik fayda sağladığı, IFN-γ ve IL-10 ifadelerinin CD4+ T lenfositlerde artmış olduğu bildirilmiş.
Erdogan T, 2015 (13)	330 AERD ve 338 astım hastasında komorbiditelerin prevalansını değerlendirmek	AERD grubunda ağır astım ve sistemik kortikosteroid kullanımı daha sıkken, komorbiditeler astım grubunda daha sık saptanmış.
Yilmaz I, 2019 (28)	36 eozinofilik ağır astım hastasının klinik özelliklerini değerlendirmek	Hastaların %47’sinde AERD olduğu saptanmış. Yeni bir eozinofilik astım alt fenotipi tanımlanarak isimlendirilmiş (EARR).
Kaya SB, 2021 (14)	18 NERD hastasında düzenli aspirin tedavisinin klinik etkinliğini değerlendirmek	12 yıl süreyle uygulanan 300 mg/gün aspirin tedavisi ile semptom skorlarında düzelme olduğu ve cerrahi gerektiren polip rekürrens oranının azaldığı gösterilmiş.
Cihanbeylerden M, 2023 (15)	103 NERD ve 100 sağlıklı gönüllüde SARS-CoV-2 enfeksiyonu ya da aşılaması sonrası astım kontrolünü değerlendirmek	NERD hastalarının daha az sıklıkla COVID-19 geçirdiği, hastalık sonrası astım kontrol testi skorları düşse de hastalık kontrolünün bozulmadığı, aşılamanın olumsuz etkisi olmadığı bildirilmiş.
Tuncay G, 2023 (16)	59 NERD hastasında aspirin desensitizasyon tedavisi ve biyolojik tedavinin klinik sonuçlarını karşılaştırmak	Mepolizumab tedavisi alan hastalarda kan eozinofil düzeylerinde ve rekürren sinüs cerrahi gereksiniminde azalma bildirilmiş. Diğer klinik parametrelerde anlamlı bir fark saptanmamış.
Celik GE, 2023 (18)	2053 astım hastasının dahil edildiği ulusal astım veritabanı çalışması (TTD projesi)	NSAİİ aşırı duyarlılığı 227 (%12,2) hastada saptanmış.
Celik GE, 2023 (23)	300 mg/gün aspirin alan 38, 600 mg/gün alan 87 NERD hastasında, düzenli aspirin tedavisinin 1. ve 3. yıllarda klinik etkinliğini karşılaştırmak	300 mg ve 600 mg ile düzenli tedavinin benzer klinik fayda sağladığı, 300 mg/gün tedavinin güvenlik profili daha iyi olduğu için kullanımı önerilmiş.
Aydin O, 2023 (24)	22 aspirin desensitizasyonu alan ve 21 almayan toplam 43 hastada endoskopik sinüs cerrahisi sonrası aspirin desensitizasyon tedavisinin klinik etkisini değerlendirmek	Birinci yıl sonunda desensitizasyon tedavisi alan grupta klinik faydanın daha iyi olduğu bildirilmiş. Desensitizasyon tedavisi öncesi endoskopik sinüs cerrahisi uygulanması önerilmiş.
Celik GE, 2023 (29)	Aspirin desensitizasyon tedavisi alan 23, almayan 22 NERD hastası ve 13 sağlıklı gönüllüde, aspirin desensitizasyon tedavisinin etki mekanizmasını araştırmak	3 aylık tedavi ile bazofillerin aktif olduğu gösterilse de CysLT, triptaz ve LXA4 salınımı saptanmamış. Bazofiller aktif olsa da mediatörlerin inhibe olduğu bildirilmiş.

Türkiye Verisi

SONUÇ

KAYNAKLAR

Tablo 1. Ülkemizden 2000-2023 yılları arasında NERD konusunda yapılan yayınlar