YAŞLA İLİŞKİLİ ASTIM (ERKEN VE GEÇ BAŞLANGIÇLI ASTIM)

Son yıllarda yapılan çalışmalarda geriatrik popülasyonda da sık görülen hastalıklar arasında astımın da yer almaya başladığı görülmüştür. Geriatrik popülasyonda astım hem erken hem de geç başlangıçlı olarak karşımıza çıkmaktadır. Erken başlangıçlı astımda semptomlar çocukluk veya gençlik döneminden itibaren süregeldiği için tanı görece olarak daha kolaydır. Erken başlangıçlı astım varlığında erişkin dönemde remisyon ve ardından yaşlılık döneminde relapslar olabilmektedir. Astım semptomlarının daha ileri yaşlarda geliştiği geç başlangıçlı astım için hangi yaşın (40-45 veya 65) sınır kabul edilebileceği ise halen tartışmalı bir konudur. 

Yaşlılıkta astım prevalansı, klinik ve fonksiyonel özelliklerini belirlemek hastalığın doğal heterojenitesi nedeniyle oldukça güçtür ve konuyla ilgili literatür giderek artmakla birlikte halen sınırlıdır. Benzer şekilde sınırlı sayıda da olsa ülkemizde de yaşlı ve yaşlı olmayan astımlılara ait veriler mevcuttur (Şekil 1) (Tablo 1).

Şekil 1. Ülkemizden 2000-2023 yıllarında astım yaş ilişkisi konusunda yapılan yayınların yıllara göre sayısal dağılımı.

Uluslararası literatürde 65 yaş üzerinde astım prevelansı %1,8-10,9 arasında verilmektedir. Türkiye'nin Doğu Karadeniz bölgesinde yapılan tek merkezli retrospektif bir çalışmada, yaşlı astımlıların tüm astımlılar içindeki oranı %31,9 olarak saptanmıştır (1). Ülkemizde 136 ikinci ve üçüncü basamak merkezde toplam 1116 yeni teşhis edilmiş tedavi görmemiş yetişkin astımlıyı dahil eden çalışmada geriatrik (65 yaş ve üstü) astımlıların oranını %7 olarak tespit edilmiştir (2). Yakın zamanda yayımlanan 36 ikinci ve üçüncü basamak merkezden 2053 astımlı hastanın dahil edildiği Ulusal Astım Veri Tabanı çalışmasında (TAAR) ise 65 yaş üzeri astımlı hasta oranı %11,4 olarak saptanmıştır (3). Astım hastalarının klinik özelliklerini araştıran 14 faklı lokasyondan 1400 erişkin astımlı hastanın dahil edildiği PHENOTURK çalışmasında astım başlangıç yaşı hastaların %36’sında 40-60 y arasında ve %5’inde ise 60 yaş üzerinde tespit edilmiştir (4). Üçüncü basamak tek bir merkezin 400 takipli erişkin astımlı hastalarının astım başlangıç yaşı %56,2’sinde 18-40 yaş ve %35,3’ünde 40 yaş üzeri olarak saptanmıştır (5). Tek merkezli 160 erişkin astımlı hastanın remisyon değerlendirmesinde erken yaşta başlayan astımda remisyon oranı geç yaşta başlayan astımlılara göre daha fazla olduğu saptanmıştır (6).

Geç başlangıç veya ileri yaş astımlı hastaların atopi yaklaşık 1/3’ünde saptanmakla beraber genç astımlılara göre daha az oranda tespit edilmiştir (1). Bunun yanı sıra sigara maruziyeti -halen veya geçmişte- genç ve ileri yaş astımlılarda benzer bulunduğu gibi daha az olduğunu gösteren çalışmalar da mevcuttur (3,4,7,8). Ülkemizden yapılan çalışmaların diğer ortak sonuçları ileri yaş astımlılarda genç astımlılara göre komorbiditlerin daha fazla, astım kontrolünün daha kötü, hastane yatışı ve acil başvurularının daha fazla olduğu ; astım hastalık süresi uzadıkça radyolojik ve fonksiyonel değişikliklerin daha fazla geliştiğidir (5,6,9-14). Dikkat çekici diğer iki çalışmada ise ileri yaş astımlı hastaların astım semptom algılamasının ve hastalık bilgisinin genç astımlılara göre daha az olduğu tespit edilmiştir (15,16). Ülkemizde 60y üzeri 399 astımlı hastanın değerlendirildiği diğer çok merkezli prospektif çalışmada ise erken yaşta tanı alan yaşlı astım hastalarının kontrol düzeylerinin düşük olduğu, eğiitm düzeyi yüksek yaşlı astım hastalarının ise ilaç uyumunun yüksek olduğu tespit edilmiştir (17).

Ülkemizde ileri yaş astımında klinik seyire etki edebilmek, mevcut tüm tedavi seçeneklerinden bu yaş grubunun da faydalanabilmesini sağlamak ve dolayısıyla sağlık ekonomisine katkıda bulunmak üzere hem sağlık çalışanlarının hem de hasta ve yakınlarının konuyla ilgili farkındalıklarını arttırmaya yönelik çalışmaların planlaması gereklidir.


KAYNAKLAR

  1. Çakmakci Karadoğan, D, Ayhan, V, Dursun, AB. What are the differences between elderly and non-elderly asthma patients? Turk Geriatri Derg 2017; 20: 194–203. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/273056/
  2. Gemicioglu, B, Bayram H, Çimrin A et al. Asthma control and adherence in newly diagnosed young and elderly adult patients with asthma in Turkey. Journal of Asthma 2019; 56: 553–561. doi: 10.1080/02770903.2018.1471707 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29714602/
  3. Celik GE, Aydin O, Gokmen D et al. Picturing asthma in Turkey: results from the Turkish adult asthma registry. Journal of Asthma 2023 doi:10.1080/02770903.2023.2206902. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37096963/
  4. Yıldız F, Mungan D, Gemicioğlu B et al. Asthma phenotypes in Turkey: a multicenter cross-sectional study in adult asthmatics; PHENOTURK study. Clin Respir J 2017; 11:210–22. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26073091/
  5. Çelebi Sözener Z, Özdel Öztürk B, Aydın Ö et al. Overview of asthma patients followed up in a tertiary clinic. Eur Ann Allergy Clin Immunol 2022 10.23822/EurAnnACI.1764-1489.256. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35670696/
  6. Çelebi Sözener Z, Aydın Ö, Mungan D, Mısırlıgil Z. Prognosis of adult asthma: a 7-year follow-up study. Ann Allergy Asthma Immunol. 2015 May;114(5):370-3. doi: 10.1016/j.anai.2015.02.010. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25771154/
  7. Yıldız F, Dursun AB, Disçi R; PASTE Study Group. Prevalence of asthmatic smokers: Turkish experience (PASTE Study). Clin Respir J. 2014 Jul;8(3):350-6. doi: 10.1111/crj.12079. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24279873/
  8. Gemicioğlu, B, Müsellim B, Değirmenci B et al.Clinical challenges in elderly asthma. Tuberk Toraks 67, 31–38 (2019). doi • 10.5578/tt.68041 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31130133/
  9. Çeldir J, Aytemur Solak Z, Özhan MH. Clinical Features of Late-Onset Asthma. Thorac Res Pract 2005; 6: Toraks Dergisi 197-201. https://thoracrespract.org/content/files/sayilar/166/buyuk/08%20183%20Ge%E2%80%9C%20ba%C3%9Flayan%20(S).pdf
  10. Sin BA, Akkoca O, Saryal S et al. Difference between asthma and COPD in the elderly. J Investig Allergol Clin Immunol 2006;16(1):44-50. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16599248/
  11. Dursun AB, Sin BA, Dursun E, Misirligil Z. Clinical aspects of the link between chronic sinonasal diseases and asthma. Allergy Asthma Proc. 2006 Nov-Dec;27(6):510-5. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17176787/
  12. Yılmaz S, Ekici A, Ekici M et al. HRCT findings in elderly asthmatics. Eur J Radiology 2006; 59(2) 238-43. doi: 10.1016/j.ejrad.2006.03.004 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16621393/
  13. Oguzulgen IK, Kervan F, Ozis T, Turktas H. The impact of bronchiectasis in clinical presentation of asthma. South Med J. 2007 May;100(5):468-71. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17534081/
  14. Sevimli N, Yapar D, Türktaş H. The Prevalence of Asthma-COPD Overlap (ACO) Among Patients with Asthma. Turk Thorac J. 2019 Apr; 20(2): 97–102. doi: 10.5152/TurkThoracJ.2018.18055. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6453626/
  15. Ekici M, Apan A, Ekici A et al. Perception of bronchoconstriction in elderly asthmatics. J Asthma 2001 Dec;38(8):691-6. doi: 10.1081/jas-100107547. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11758898/
  16. Ozturk AB, Ozyigit Pur L, Kostek O, Keskin H. Association between asthma self-management knowledge and asthma control in the elderly. Ann Allergy Asthma Immunol. 2015 Jun;114(6):480-4. doi: 10.1016/j.anai.2015.04.003. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25935432/
  17. Damadoğlu E, Öztük Ö, Gemicioğlu B, et al. Elderly and aged asthma have different characteristics: results of a multicenter study. European Respiratory Journal 2018 52: PA5495; DOI: 10.1183/13993003.congress-2018.PA5495 https://erj.ersjournals.com/content/52/suppl_62/PA5495

Sanal Astım Müzesi

Türk Toraks Derneği
Türk Toraks Derneği © 2023 . Tüm Hakları Saklıdır