Astım ve alerjik rinit (AR) birlikteliği oldukça sık görülebilen bir durumdur (1-8).
Günümüze kadar ülkemizde yapılmış, astım ve AR birlikteliğinin incelendiği ve atopik durumun deri prik testi (DPT) ile ortaya konulduğu çalışmalara tarih sırasına göre bakıldığında 2002 yılında gül poleninin astım gelişimi üzerine etkisinin araştırıldığı görülmektedir. Hastalarda portabl spirometri kullanılarak Amerikan Toraks Derneği (ATD)’nin astım kriterlerine göre astım tanısı konulmuştur. Çalışma ile özellikle gül poleninin fazla olduğu köylerde yaşayan kişilerde, üst havayolu hastalıkları daha ön planda olmak üzere astım bulunabileceği ve özellikle gülden zengin bölgelerde yaşayanlarda gül poleni tanısal testlerinin de yapılması gerektiği savunulmuştur (1). 2008 yılında yapılan diğer bir çalışmada ise AR’e sahip hastalarda astım gelişimi için risk faktörleri araştırılmış, alerji testinde herhangi bir duyarlılığı olmayan ya da sadece ev tozu akarı (ETA) duyarlılığı olan kişilerde, sadece polen duyarlılığı olan kişilere göre daha fazla astım gelişme riski olduğu saptanmıştır. Böylelikle duyarlılığı olmayan ya da ev tozuna duyarlı AR hastalarının astım tanısı için yakın takipte olması gerektiği savunulmuştur (2). 2014 yılında astımlı hastalarda atopi tespiti için kullanılabilecek minimum deri test paneli belirlenmesi amaçlanmış ve astım tanısı konan hastalarda atopi belirlemek için Dermatophagoides pteronyssinus, Phleum pratense, Artemisia vulgaris ve Olea europaea’yı içeren deri testlerinin alerjik astım tanısında yeterli olabileceği savunulmuştur (3). 2017 yılında yapılan bir çalışmada ise DPT negatif olan hastalarda intradermal deri testi (IDT)'nin AR ve astım tanısında yeri ve gerekliliği araştırılmıştır. AR ve/veya astımı olan 4223 hastanın 1804'ünde (43%) DPT negatif saptanmıştır. Bunlardan alerjik semptomları belirgin olan 344 hastaya IDT yapılmış ve 152'sinde (%44) alerjik duyarlılık göstermiştir. En sık karşılaşılan alerjik yanıt, ETA’na karşı olmuştur (%32,6). Sonuç olarak, DPT negatif olan astım hastalarında IDT, özellikle ETA alerjisi tanısına önemli bir katkı sağladığı belirtilmiştir (4).
Yine 2017 yılında ülkemizde yapılan bir diğer çalışmada, "Global Alliance Against Chronic Respiratory Diseases (GARD)" Türkiye Eylem Planı dahilinde birinci basamak hekimlerinin astım ve KOAH ile ilgili bilgi düzeylerini değerlendirmek ve verilen yüz yüze eğitime bağlı bilgi düzeyi değişimini saptamak amaçlanmıştır. Eğitim öncesinde ön testte astımda tüm test için ortalama doğru bilinirlik oranı %45.8 olarak saptanmıştır. Doğru bilinme oranı en düşük (< %20) olan üç sorunun ise geç reverzibilite, astımda kullanılan kurtarıcı ilaçlar ve astım gelişimi için risk faktörleri ile ilişkili olduğu saptanmıştır. Doğru bilinme oranı %75’in üzerinde olan dört sorudan üçünün astımın klinik özellikleri ile ilişkili sorular olduğu belirtilmiştir. Eğitim sonrasında bu oran tüm test için %71.3'e yükselmiştir (5).
2019 yılında yapılan başka bir çalışmada ise astım ya da rinit semptomu olan ancak DPT negatif hastaları tanımlamak amacıyla 15 soruyu içeren bir anket uygulanmıştır. Bu anketle DPT’leri karşılaştırılmış, anket verileri ile alerji testinin pahalı olduğu, geri ödenmediği veya çok az alerji kliniğinin bulunduğu orta gelirli ülkelerde astımlı hastalarda eşlik edebilecek AR varlığının belirlenmesi amacıyla kullanılabileceği savunulmuştur (6). 2020 yılında Bursa ilinde yapılan çalışmada ise AR ve/veya astımı olan yetişkin hastalarda DPT’leri ile tespit edilen aeroalerjen duyarlılıklarının dağılımı değerlendirilmiştir. Standart aeroalerjenlerle DPT yapılan 545 hastada atopi prevalansı %57,9 olarak bulunmuştur. Zeytin polenine karşı duyarlılık, hafif astım vakalarında daha yüksek iken (%52), D. farinae'ye karşı duyarlılık hafif (%54,5) ve orta astım hastalarında daha yüksek (%54,2) saptanmıştır. AR ve astımı olan hastalarda en sık sensitize edici aeroalerjeninin ETA olduğu, sadece AR olan hastalarda ise polenlerin en yaygın alerjen olduğu saptanmıştır. Ot ve zeytin polenine karşı hassasiyet, hafif astım vakalarında orta ve şiddetli vakalardan daha yüksek bulunmuştur (7). Son olarak 2022 yılında yayınlanan bir çalışmada, astım-rinit multimorbiditesi olan hastaların sıklığını, tipini ve özelliklerini belirlemek hedeflenmiştir. Astım-rinit multimorbiditesi GINA kriterlerine göre tanı konulmuş 405 astımlı hastanın 138'inde saptanmıştır. Atopi; DPT ve/veya spesifik IgE sonuçlarıyla değerlendirilmiştir. Astım başlangıç yaşı, rinit eşlik eden astımlılarda, olmayanlara göre daha erken olduğu saptanmıştır (8).
2023 yılında yapılan, ülkemizdeki 36 merkezden GINA ve ulusal astım rehberine göre astım tanısı almış toplam 2053 erişkin hastanın dahil edildiği çalışmada, bitki örtüsü ve iklimdeki bölgesel farklılığın alerjik duyarlılık üzerinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Ülkemizde özellikle Marmara, Karadeniz ve Ege bölgelerinde yaşayan astımlı hastaların diğer bölgelerdekilere göre daha fazla alerjik fenotipte olduğu saptanmıştır. Marmara ve Karadeniz kıyı bölgelerindeki astım hastalarında, yüksek nem oranı ve nispeten daha ılıman iklimi nedeniyle Ege ve Akdeniz bölgelerine; rakım farkı nedeniyle de Doğu ve İç Anadolu bölgelerine kıyasla ev tozu akarı alerjisi daha fazla görüldüğü tespit edilmiştir. Sonuç olarak, astım hastalarını takip eden hekimlerin bölgesel alerjen yükünün farkında olması ve hastaları alerjen maruziyetinin etkisi açısından yakın takip edilmesi ve bireyselleştirilmiş önlemler uygulanması gerektiği vurgulanmıştır (9).
Tüm bu araştırmalara ait kısa bilgi Tablo 1’de verilmiştir.