Türk Toraks Derneği Sanal Astım Müzesi

KLİNİK ARAŞTIRMALAR

Yıllar içerisinde astım patogenezi ile ilgili gerçekleştirilen klinik araştırmaların büyük çoğunluğunda hem Tip-2 hem de Tip-2 olmayan astım endotiplerindeki biyobelirteç düzeylerinin tespiti amaçlanmıştır. Araştırmalar çoğunlukla serum örnekleri çalışılarak ve genellikle plasebo kontrollü dizayn edilmişlerdir. Ancak bazı çalışmalarda eksale edilen nefes yoğunlaşması (Exhaled breath condensate) yöntemi ile elde edilen materyaller de incelenmiştir. Çalışmalara detaylı olarak bakıldığından en sık araştırılan biyobelirteçlerin sitokinler olduğu, bunu lipid mediatörlerin izlediği görülmüştür. Ayrıca pek çok farklı pro-inflamatuvar ve anti-inflamatuvar etkinlikteki belirteç de araştırılmıştır. Bu kapsamda yapılan makalelerin yıllara göre dağılımı ve içeriği Tablo 1’te gösterilmiştir.

KAYNAKLAR

Bağcı B, et al. Plasma Adrenomedullin Levels in Asthmatic Patients. Journal of Asthma. 2001;38(3):221–227. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11392362/
Oguzülgen İK, et al. Airway Inflammation in Premenstrual Asthma. Journal of Asthma, 2002;39: 517-522 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12375711/
Turktas H, et al. Correlation of Exhaled Nitric Oxide Levels and Airway Inflammation Markers in Stable Asthmatic Patients. Journal of Asthma 2003; 40: 425-430. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12870838/
Bagci B, et al. IL-2 and IL-10 levels in induced sputum and serum samples of asthmatics. J Invest Allergol Clin Immunol 2004;14(1): 80-85. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15160446/
Kokturk N, et al. Expression of Transforming Growth Factor 1 in Bronchial Biopsies in Asthma and COPD. Journal of Asthma. 2003;40:887-893. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14736088/
Çalıkoğlu M, et al. Kronik obstrüktif akciğer hastaları ve astımlılarda indükte balgamda MMP-9 ve TIMP-1 düzeyleri. Tüberküloz ve Toraks Dergisi 2006; 54(2): 114-121. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16924566/
Özşeker F et al. Serum amyloid A (SAA) in induced sputum of asthmatics: A new look to an old marker. International Immunopharmacology. 2006;6:1569–1576. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16919829/
Coskun A, et al. Pregnancy-Associated Plasma Protein-A and Asthma. Advances in Therapy 2007;24:362-367. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17565927/
Yüksel H, et al. Nasal mucosal expression of nitric oxide synthases in patients with allergic rhinitis and its relation to asthma. Ann Allergy Asthma Immunol. 2008;100:12–16. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18254476/
Çelik GE, et al. Lipoxin A4 levels in asthma: relation with disease severity and aspirin sensitivity Clinical and Experimental Allergy 2007;37:1494–1501. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17883729/
Aksu K, et al. Inflammatory markers in exhaled breath condensate in patients with asthma and rhinitis Tuberk Toraks 2012; 60(4): 321-326. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23289461/
Aydin M, et al. Interaction of Metabolic Syndrome with Asthma in Postmenopausal Women: Role of Adipokines. Inflammation 2013;36:1232-1237. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23729278/
Toru Ü, Ayada C, Genç O, Şahin S, Arık Ö, Acat M, Bulut İ, Çetinkaya E. Visfatin and ghrelin: can they be forthcoming biomarkers or new drug targets for asthma? Int J Clin Exp Med. 2015 Apr 15;8(4):6257-61. PMID: 26131235; PMCID: PMC4484003. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26131235/
Ceylan Ayada, Ümran Toru, Osman Genç, Server Şahin, İsmet Bulut, Özlem Arık, Murat Acat. Evaluation of Serum Levels of Renin Angiotensin System Components in Asthmatic Patients. Erciyes Med J 2015; 37(3): 87-90 • DOI: 10.5152/etd.2015.0027 https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/230320/
Önür S,Yalçın A. Immunomodulatory Effect of Exercise in Patients with Asthma. Eurasian Journal of Pulmonology. 2017; 19(1): 30 - 33. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/259886/immunomodulatory-effect-of-exercise-in-patients-with-asthma
Ceylan E, Bulut S, Yilmaz M, Örün H, Karadağ F, Ömürlü İK, Kirdar S, Karul A. The Levels of Serum Biomarkers in Stable Asthma Patients with Comorbidities. Iran J Allergy Asthma Immunol. 2019 Feb;18(1):27-37. PMID: 30848571. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30848571/
Bulut T, Yalcin AD, Celik B,Genc GE, Gocmen AY, Gumuslu S. Are thermogenic proteins and adipokine chemerin affected by monoclonal antibody therapy in asthma? Eurasian JPulmonol 2019;21:161-6. https://search.trdizin.gov.tr/yayin/detay/330353/are-thermogenic-proteins-and-adipokine-chemerin-affected-by-monoclonal-antibody-therapy-in-asthma
Gegin S, Celikel S, Celik D,Pazarli AC. Evaluation of Interleukin-6, LeukotrieneB-4, and Nitric Oxide Levels in Exhaled Breath Condensate of Asymptomatic Obese Individuals: Are Obese Patients Under Risk of Developing Asthma? Eurasian J Med 2020; 52(1): 25-8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32158309/
Uzan GC, Borekci S, Doventas YE, Koldas M, Gemicioglu B. The relationship between inflammatory markers and spirometric parameters in ACOS, Asthma, and COPD. J Asthma. 2020 Dec;57(12):1273-1279. doi:10.1080/02770903.2019.1652644. Epub 2019 Aug 12. PMID: 31403365. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31403365/
Gegin S, Celikel S, Celik D, Pazarli AC. Evaluation of Interleukin-6, Leukotriene B-4, and Nitric Oxide Levels in Exhaled Breath Condensate of Asymptomatic Obese Individuals: Are Obese Patients Under Risk of Developing Asthma? Eurasian J Med. 2020 Feb;52(1):25-28. doi: 10.5152/eurasianjmed.2019.19181. PMID: 32158309; PMCID: PMC7051223. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32158309/
Kızılırmak D, Bozkurt B, Karamanlı H. Relationship between ghrelin and obestatin levels and ghrelin/obestatin ratio in patients with asthma. Tuberk Toraks. 2020 Mar;68(1):9-16. English. doi: 10.5578/tt.68815. PMID: 32718135. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32718135/
Yazici O, Gülen ŞT, Yenisey Ç. Evaluation of the serum pentraxin 3 levels in patients with stable asthma. Eurasian J Pulmonol 2021;23:180-4. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/513908/
Akdeniz N, Çetin E, Erten Yurdagül G, Yılmaz V, Gemicioğlu B, Deniz G. Intracytoplasmic and Plasma Cytokine Levels of Natural Killer Cells in Patients with Asthma, Turk J Immunol 2021;9(2):86-94. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/533114/intracytoplasmic-and-plasma-cytokine-levels-of-natural-killer-cells-in-patients-with-asthma
Türk M, Yılmaz İ, Gökahmetoğlu S, Koç AN. Stable and exacerbation period serum cytokine and periostin levels of the five distinct phenotypes of severe asthma. Turk J Med Sci. 2022 Aug;52(4):1148-1159. doi: 10.55730/1300-0144.5418. Epub 2022 Aug 10. PMID: 36326393; PMCID: PMC10388125. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36326393/
Demır S, Unal D, Sonmez D, Ozdemır O, Inal BB. Relationship of Fatty Acid Binding Protein 4 with Asthma and Severity of Asthma. Asthma Allergy Immunology 2022;20:155-163. http://doi.org/10.21911/aai.021 https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/1165187/relationship-of-fatty-acid-binding-protein-4-with-asthma-and-severity-of-asthma
Düz ME, Balcı B. Assessment of plasma lipid parameters, exhaled nitric oxide fraction, and systemic immune-inflammation index on stable asthma patients. Health Sci Q. 2022;2(2):101-109. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/1141656/assessment-of-plasma-lipid-parameters-exhaled-nitric-oxide-fraction-and-systemic-immune-inflammation-index-on-stable-asthma-patients
Coskunpinar E, Akcesme B, Tas SK, Aynaci A. Investigation of miRNAs that are effective in the pathogenesis of asthma. J Asthma. 2023 Jun 23:1-8. doi: 10.1080/02770903.2023.2225605. Epub ahead of print. PMID: 37314187. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37314187

Yıl	Yazarlar	Belirteç/alındığı yer	Olgu sayısı	Bulgular
2001	Bağcı B ve ark. (1)	16 hafif, 10 orta ve 11 ağır astım hastası ve 12 sağlıklı kontrol	ADM	Astımlı ve kontrol grubu ADM düzeyleri arasında sırasıyla arasında anlamlı fark saptanmamıştır. Fakat astımlı hastalarda hastalığın şiddeti arttıkça plazma ADM düzeylerinde anlamlı olmamakla birlikte yükselme gösterilmiştir.
2002	Oguzülgen İK ve ark. (2)	11 PMA hastası	ilk adetlerinden sonra döngünün yedinci gününde ve bir sonraki menstrüasyonun başlamasından önce döngünün 26±3. gününde hastalar solunum fonksiyon testleri, metakolin yükleme testi ve fraksiyone ekshale nitrik oksit (FENO) ile değerlendirilmiş	İki grup sonuçları karşılaştırıldığında anlamlı değişiklikler menstruasyon öncesi FENO düzeylerinde ve indükte balgamdaki eozinofillerde artış olurken sonrasında azaldığı gösterilmiştir.
2003	Turktas H ve ark. (3)	9 stabil hafif-orta astım	FENO	Bronş biyopsisi eozinofil, monosit ve lenfosit sayıları ile FENO arasında korelasyon bulunmamakla birlikte, bronş biyopsilerindeki toplam inflamatuar hücre sayısı ile FENO seviyeleri arasında zayıf bir pozitif korelasyon saptanmıştır. FENO düzeyleri ile epitelyal deskuamasyon arasında negatif anlamlı bir korelasyon bulunmuştur.
2004	Bagci B ve ark. (4)	6 hafif, 5 orta, 7 ağır astımlı hasta ve 5 sağlıklı kontrol	Serum ve balgam IL-2 ve IL-10 düzeyleri	Astımlıların ve kontrollerin balgam örneklerinde ve serum örneklerindeki ortalama IL-2 ve IL-10 düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Balgam veya serum IL-2 ve IL-10 seviyeleri ile klinik şiddet arasında bir ilişki gösterilememiştir.
2003	Kokturk N ve ark. (5)	12 astımlı, 13 KOAH'lı ve 10 sağlıklı kişi	TGFβ1	Boyanma şiddeti gruplar arasında bronşiyal epitelde istatistiksel olarak farklı değilken submukozada astımlı grupta anlamlı olarak daha yüksek saptanmıştır
2006	Çalıkoğlu M ve ark. (6)	22 stabil KOAH, 20 stabil astımlı hasta ve 15 sağlıklı kontrol	MMP-9 ve TIMP-1	KOAH hastalarında MMP-9 ve TIMP-1 kontrol grubundan anlamlı yüksek saptanmıştır. Benzer şekilde astım hastalarında MMP-9 ve TIMP-1 düzeyleri de kontrol grubundan daha yüksek bulunmuştur. Ancak MMP-9 düzeyleri hasta grupları arasında anlamlı farklılık göstermezken, TIMP-1 düzeyleri KOAH’lı hastalarda belirgin yüksek bulunmuştur. Atopik astım hastalarında TIMP-1 düzeyleri nonatopik astımlılara göre anlamlı olmamakla beraber hafifçe yüksek saptanmıştır.
2006	Özşeker F ve ark. (7)	Hafif-orta şiddette astımlı 17 hasta ve 10 sağlıklı kontrol	Serum ve indükte balgam SAA ve ECP düzeyleri	Tedavi edilmeyen astımlı hastaların serum ve indükte balgam SAA ve ECP düzeyleri, balgam eozinofilleri ve nötrofilleri kontrol grubuna göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. ECP seviyeleri, balgam eozinofilleri ve makrofajlar önemli ölçüde azalmasına rağmen, balgam ve serum SAA seviyeleri ve balgam nötrofilleri 6 aylık anti-inflamatuar tedaviden sonra değişmeden kaldığı gösterilmiştir.
2007	Coskun A ve ark. (8)	35 astım hastası ve 20 kontrol	PAPP-A	Astımlı hastaların PAPP-A düzeyleri kontrol grubuna göre anlamlı olarak yüksek saptanmıştır. Serum PAPP-A konsantrasyonu ile astım şiddeti arasında anlamlı bir korelasyon gösterilmiştir.
2008	Yüksel H ve ark. (9)	Mevsimsel AR'li 17 hasta ve nazal septum deviasyonu olan alerjik olmayan 9 hasta	eNOS ve iNOS	Mevsimsel AR'li hastalarda eNOS için ortalama HSCORE'lar, alerjik olmayan kontrollerinkinden önemli ölçüde farklı saptanmamıştır. Diğer yandan, iNOS için ortalama HSCORE'lar mevsimsel AR'li hastalarda anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca, astımı olan ve olmayan mevsimsel AR hastaları arasında eNOS ekspresyonu farklı olmasa da, iNOS için ortalama HSCORE'lar astımı olan hastalarda anlamlı olarak daha yüksek saptanmıştır.
2007	Çelik GE ve ark. (10)	AERD'li 22 kişi, ATA'lı 22 kişi, astım ve aspirin duyarlılığı olmayan 10 gönüllü	LX A4 ve 15-epi-LX A4 s	Hem AERD hem de ATA gruplarındaki ağır astım hastaları, kendi gruplarındaki diğer şiddet dereceleriyle karşılaştırıldığında aspirin ile stimülasyonla LX A4 üretiminin azaldığını gösterilmiştir. Her iki ağır astım grubunda LX A4 üretimi birbiriyle karşılaştırılabilir düzeyde bulunmuştur.
2012	Aksu K ve ark. (11)	Persistan rinitli 53, hafif astımlı 12, persistan rinit ve astımlı 16 hasta ve 13 sağlıklı kontrolden oluşan dört çalışma grubu	malondialdehid ve total protein	Gruplar arasında ekshale soluk havasında malondialdehid ve total protein ölçümlerinde fark saptanmamıştır.
2013	Aydin M ve ark. (12)	45 astımlı kadın hasta ve postmenopozal durumdaki 30 sağlıklı kişi	Kan şekeri, lipid profili, HbA1c, insülin, CRP, leptin, adiponektin, tümör nekroz faktöralfa, interlökin (IL)-6, IL-8 ve plazminojen aktivatör inhibitörü-1 (PAI-1) düzeyleri	Astım hastalarının ortalama vücut kitle indeksi 29,6±5,4, kontrol grubunun ise 28,2±5,3 olarak saptanmıştır. Metabolik sendrom görülme sıklığı her iki grupta da %26 olarak bulunmuştur. Homeostaz modeli değerlendirmesi (HOMA-IR) ile hesaplanan insülin direnci ve açlık insülin düzeyleri astım hastalarında anlamlı derecede yüksek saptanmıştır. Astım hastalarında kontrollere göre leptin düzeyleri anlamlı olarak yüksek, adiponektin düzeyleri ise düşük olarak bulunmuştur.
2015	Toru Ü ve ark. (13)	Visfatin ve grelin/serum	27 astımlı, 23 sağlıklı kontrol	Serum visfatin ve grelin düzeyleri astımlılarda belirgin olarak yüksek bulunmuştur. Her iki markerin hastalık takip ve tedavisinde kullanılabilecek markerler olabileceği belirtilmiştir.
2015	Ceylan A ve ark. (14)	Serum anjiyotensin, ACE, AngII, ACE2 ve Ang 1–7	27 astımlı ve 23 sağlıklı kontrol	Her iki grup arasındaki serum anjiyotensin ve ACE düzeyleri arasında farklılık izlenmemiş, serum AngII, ACE2 ve Ang 1–7 düzeylerinin astımlılarda belirin olarak daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Astımda renin-anjiyotensin sistemindeki aktiflenmenin hastalıktaki homeostatik dengenin sağlanması sonucu olabileceği belirtilmiş ve bu yolağın tedavide fayda sağlayabileceği belirtilmiştir.
2017	Önür S ve ark. (15)	Serum L-1β ve monosit IL-1β, IL-2, ve IL-10 ekspresyonu	32 astımlı	12 haftalık egzersiz programı sonrasında bakılan monosit IL-1β’de, serum IL-10’da, IL-2’de düşüş izlenmiştir.
2019	Ceylan E ve ark. (16)	Sitokin/serum	120 stabil astımlı, 35 sağlıklı kontrol	Komorbiditesi bulunan astımlılarda, komorbiditesi bulunmayanlara göre serum IL-6 ve IL-8 düzeylerinin belirgin olarak daha yüksek olduğu izlenmiştir.
2019	Bulut T ve ark. (17)	NK hücre sayısı, serum chemerin, irisin ve IL-1β	29 ağır astım, 30 sağlıklı kontrol	Kontrol grubuna kıyasla ağır astımlılarda bu belirteçlerin daha yüksek olduğu ve omalizumab tedavisi sonrası IL-1β düzeylerinin belirgin düştüğü ve chemerin düzeylerinin arttığı tespit edilmiştir. Tedavinin NK hücre sayısında değişikliğe neden olmadığı da bulunmuştur.
2020	Gegin S ve ark. (18)	Exhaled breath condensate IL-6, LTB-4 ve NO	45 obez ve 31 non-obez gönüllü	Obez olan ve olmayan bireyler arasında exhaled breath condensate IL-6, LTB-4 ve NO düzeyleri arasında farklılık izlenmemiştir.
2020	Uzan GC ve ark. (19)	Serum lipid mediatörleri, IL-5, disintegrin ve ADAM 33	27 astım, 35 KOAH ve 24 AKO	Astım ve AKO hastalarındaki PGD2 düzeyinin KOAH’a kıyasla yüksek olduğu ve farklı solunum testi parametreleri ile her üç hastalık serum biyomarker düzeyleri arasında çeşitli korelasyonlar gösterilmiştir. Sonuç olarak PGD2’nin astım ve AKO ile KOAH ayrımında kullanışabileck bir marker olabileceği belirtilmiştir.
2020	Gegin S ve ark. (20)	Serum CRP, EBC NO, EBC IL-6, EBC LTB-4	30 obez ve 31 obez olmayan gönüllü	Her iki grup arasında serum CRP, EBC NO, EBC IL-6, EBC LTB-4 düzeyleri arasında sadece serum CRP değerleri arasında farklılık tespit edilebilmiştir. Obez bireylerdeki sistemik inflamasyon nedenli astım gelişimi açısından farklı belirteçlerin yol gösterici olabileceği belirtilmiştir.
2020	Kızılırmak D ve ark. (21)	Grelin ve obestatin	51 stabil astımlı, 36 sağlıklı kontrol	Her iki grup arasında serum grelin ve obestatin düzeyleri arasında farklılık izlenmemiştir. Grelin düzeylerinin obezlerde daha düşük olduğu gösterilmiştir.
2021	Yazici O ve ark. (22)	Pentraksin/serum	42 stabil astımlı, 35 sağlıklı kontrol	astımlı grupta serum pentraksin 3 düzeyi belirgin yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bu yüksekliğin hastalık şiddeti ile değişiklik göstermediği izlenmiştir.
2021	Akdeniz N ve ark. (23)	Natura Killer hücre intrasitoplizmik ve plazma sitokin düzeyleri	10 yeni tanı astımlı, 9 tedavi altndaki astımlı, 9 sağlıklı kontrol	Yeni tanı astımlı hastalarda kontrol grubuna kıyasla natural killer hücrelerin intrasitoplazmik IL-4 düzeyi belirgin yüksek, IL-10 ve IFN-¥ seviyeleri belirgin düşük bulunmuştur. Bunun dışında yeni tanı astımlılarda ilaçla kontrol altında olan astımlılara kıyasla serum IL-1B ve IL-13 düzeyleri yüksek bulunmuştur. NK hücrelerin ve bu hücre kökenli sitokinlerin astım patogenezindeki rolünün önemi vurgulanmıştır.
2022	Türk M ve ark. (24)	Sitokinler ve periostin/serum	76 ağır astımlı, 15 sağlıklı kontrol	Serum IL-25 ve TSLP düzeyleri ile periferik kan eozinofil düzeyleri arasında kuvvetli korelasyon izlenmiştir. Atak dönemindeki periostin düzeyleri stabil döneme kıyasla belirgin düşük bulunmuştur ve atak nedeni viral enfeksiyon olanlardaki periostin düzeylerinin daha da düşük olduğu gösterilmiştir.
2022	Demır S ve ark. (25)	Serum Fatty Acid Binding Protein 4	34 ağır astım, 33 ağır olmayan astım, 20 sağlıklı kontrol	Serum fatty acid binding protein 4 düzeyi ile kan nötrofil sayısı arasında korelasyon izlenmiş ve bu belirtecin astım varlığı ve şiddeti açısından önemli rol oynamadığı düşünüldüğü belirtilmiştir.
2022	Düz ME ve ark. (26)	Plazma lipid parametreleri, çeşitli biyokimyasal parametreler, eksale nitrik oksit düzeyi	214 astımlı	Astımlı hastalarda CRP, LDH, TG, FeNO, SII, ve INR değerlendirmesinin yardımcı olabileceği belirtilmiştir.
2023	Coskunpinar E ve ark. (27)	Kan miRNA profil analizi	50 allerjijk astımlı, 18 sağlıklı kontrol	Ubiquitin-aracılı proteolizisi arttıran miR-142-5p, miR-376c-3p ve miR-22-3p ekspresyon düzeylerinin astımlılarda azaldığı gösterilmiştir. Bulguların hastalığın tanı ve takibinde yararlı olabileceği belirtilmiştir.

KAYNAKLAR

Tablo 1. Astımda serum biyobelirteçlerinin değerlendirildiği çalışmalar.