Türk Toraks Derneği Sanal Astım Müzesi

OKSİDATİF STRES

Astım patogeneziyle ilgili olarak gerçekleştirilen çalışmalarda oksitadif stres belirteçleri de sıklıkla araştırılmıştır. Çalışma sonuçlarında astımlı bireylerde kontrol grubuna kıyasla oksidatif stres belirteçlerinin genel olarak yüksek seyrettiği gözlenmiştir. Bunun yanında bir çalışmada da serum oksidatif stres ölçütlerinin işyeri ilişkili astımlılarda da artmış olduğu gösterilmiştir (19). Bu kapsamda yapılan makalelerin yıllara göre dağılımı ve içeriği Tablo 1’de gösterilmiştir.

KAYNAKLAR

Vural H, et al. Concentrations of copper, zinc and various elements in serum of patients with bronchial asthma. J. Trace Elements Med. Biol. 2000;14: 88 – 91. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10941719/
Vural H, et al. Serum and red blood cell antioxidant status in patients with bronchial asthma. Can Respir J 2000;7(6):476-480. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11121092/
Tekin D, et al. The Antioxidative Defense in Asthma. Journal of Asthma. 2000;37:59-63. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10724298/
Hanta I, et al. The Oxidant-Antioxidant Balance in Mild Asthmatic Patients. Lung 2003; 181:347–352. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14749939/
Tamer L, et al. Glutathione-S-transferase gene polymorphisms (GSTT1, GSTM1, GSTP1) as increased risk factors for asthma. Respirology. 2004;9:493–498. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15612961/
Ekmekci OB, et al. Iron, Nitric Oxide, and Myeloperoxidase in Asthmatic Patients. Biochemistry (Moscow) 2004;69:462-467. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15170385/
Ceylan E, et al. Evaluation of oxidative–antioxidative status and the L-arginine–nitric oxide pathway in asthmatic patients. Respiratory Medicine 2005; 99, 871–876. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15939249/
Vural H, et al. Leukocyte Oxidant and Antioxidant Status in Asthmatic Patients. Archives of Medical Research 2005;36:502–506. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16099329/
Bay Karabulut A, et al. House dust-mites: Effect on antioxidant enzyme activities. Med Sci Monit. 2006; 12(9):378-381. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16940931/
Ekmekci OB, et al. Plasma Paraoxonase Activities, Lipoprotein Oxidation, and Trace Element Interaction in Asthmatic Patients. Biological Trace Element Research. 2006;111 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16943596/
Gumral L, et al. Melatonin levels and enzymatic antioxidant defense system decrease in blood of patients with bronchial asthma Toxicology and Industrial Health 2009; 25: 411–416. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19671634/
Sagdic A, et al. Oxidative stress status and plasma trace elements in patients with asthma or allergic rhinitis. Allergol Immunopathol (Madr). 2011;39(4):200-205. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21550164/
Yalçın AD, et al. Systemic levels of ceruloplasmin oxidase activity in allergic asthma and allergic rhinitis mmunopharmacology and Immunotoxicology, 2012; 34(6): 1047–1053. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22737977/
Acay A, et al. Evaluation of Serum Paraoxonase and Arylesterase Activities in Subjects with Asthma and Chronic Obstructive Lung Disease. Clin. Lab. 2013;59 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24409668/
Katar D,Köksal H,Çifci A,Cesur S,Kınıklı S,Fidan Y,Saygun M,Bulgun E,Gençtürk Z Levels of Serum - Activated Oxidation Protein Products (AOPP) in Patients With Asthma. Ortadoğu Tıp Dergisi. 2015; 7(2): 71 - 75. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/185417/
Alparslan Bekir et al. Association between Oxidative Stress Markers and Hospital Admission due to Asthma. Haydarpasa Numune Med J 2022;62(2):128–133 https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/534400/association-between-oxidative-stress-markers-and-hospital-admission-due-to-asthma
Karadogan B, Beyaz S, Gelincik A, Buyukozturk S, Arda N. Evaluation of oxidative stress biomarkers and antioxidant parameters in allergic asthma patients with different level of asthma control. J Asthma. 2022 Apr;59(4):663-672. doi:10.1080/02770903.2020.1870129. Epub 2021 Jan 8. PMID: 33380228. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33380228/
Zanjani BN, Samadi A, Isikhan SY, Lay I, Beyaz S, Gelincik A, Buyukozturk S, Arda N. Plasma levels of oxysterols 7-ketocholesterol and cholestane-3β, 5α, 6β-triol in patients with allergic asthma. J Asthma. 2023 Feb;60(2):288-297. doi: 10.1080/02770903.2022.2045310. Epub 2022 Mar 7. PMID: 35188447. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35188447/
Kurt OK, Ergun D, Anlar HG, Hazar M, Aydin Dilsiz S, Karatas M, Basaran N. Evaluation of Oxidative Stress Parameters and Genotoxic Effects in Patients With Work-Related Asthma and Silicosis. J Occup Environ Med. 2023 Feb 1;65(2):146-151. doi: 10.1097/JOM.0000000000002701. Epub 2022 Sep 8. PMID: 36075368. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36075368/

Yıl	Yazarlar	Belirteç/alındığı yer	Olgu sayısı	Bulgular
2000	Vural H ve ark. (1)	Serum bakır, çinko, magnezyum, demir ve kalsiyum konsantrasyonları	Astımı olan 40 hasta ile sağlıklı kontrol 43 kişi	Astımlı hastalarda bakır ve kalsiyum düzeyleri anlamlı olarak daha yüksek
2000	Vural H ve ark. (2)	Serumdaki C vitamini, seruloplazmin, transferrin ve albümin ve eritrositlerdeki glutatyon	Astımı olan 40 hasta ile sağlıklı kontrol 43 kişi	Serum vitamin C ve albümin düzeyleri hasta grubunda sağlıklı kontrollere göre anlamlı olarak daha düşük. Ancak eritrosit glutatyon ve serum seruloplazmin düzeyleri hasta grubunda kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha yüksek. Gruplar arasında transferrin düzeylerinde fark yok
2000	Tekin D ve ark. (3)	Süperoksit dismutaz, katalaz ve glutatyon-peroksidaz aktiviteleri	12 hafif astımlı hasta ve 13 sağlıklı kontrol	Astımlı hastaların ortalama süperoksit dismutaz aktivitesi kontrollere göre anlamlı olarak düşük. Hastalar ve kontroller arasında katalaz ve glutatyon-peroksidaz aktivitelerinde anlamlı fark yok.
2003	Hanta I ve ark. (4)	malonildialdehit (MDA) ve süperoksit dismutaz (SOD)	30 hafif astım hastası ve 26 sağlıklı erişkin	Ortalama plazma MDA düzeyi, astımlı grupta sağlıklı gruptan daha düşük. Ortalama eritrosit SOD düzeyi ise astımlı grupta sağlıklı gruptan daha yüksek. Gruplar arasında hem plazma MDA seviyeleri hem de eritrosit SOD enzim aktiviteleri ölçümlerinde anlamlı fark yok. Astımlı hastalar “inhale steroid kullanan” ve “inhale steroid kullanmayan” alt gruplara ayrıldığında, söz konusu alt gruplar arasında gerek plazma MDA düzeyi gerekse eritrosit SOD enzim aktivitesi ölçümlerinde anlamlı fark yok.
2004	Tamer L ve ark. (5)	Balgam glutatyon, NO2 ve plazma NO2	Stabil astımı olan 11 hasta, akut astım atağı olan 10 hasta ve 11 kontrol	Balgam örneklerinde glutatyon içeriği, en yüksek stabil ve astım alevlenmeleri olan hastalarda anlamlı yüksek. Balgam NO2 içeriği, kontrollerde, akut ve stabil astım hastalarına göre anlamlı derecede düşük. Akut ve stabil astım hastaları arasında balgam NO2 içeriklerinde anlamlı bir fark yok.
2004	Ekmekci OB ve ark. (6)	Plazma nitrik oksit metabolitleri (NOx) ve MPO ve Fe seviyeleri	32 astım ve 30 kontrol	Astımlı hastalarda plazma NOx, MPO ve Fe konsantrasyonları anlamlı olarak yüksek.
2005	Ceylan E, ve ark. (7)	Plazma malondialdehit, glutatyon, arginaz ve NO seviyeleri	30 astım hastası ve 30 sağlıklı kontrol	Plazma malondialdehit seviyeleri astımlı hastalarda kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha yüksek ve glutatyon seviyeleri daha düşük. Arginaz aktiviteleri hastalarda kontrollere göre anlamlı olarak daha düşük ve NO seviyeleri daha yüksek. Hastalarda arginaz ve NO seviyeleri arasında anlamlı negatif korelasyon var. Hastalarda malondialdehit ile NO düzeyleri arasında da pozitif korelasyon var.
2005	Vural H, ve ark. (8)	Lipid peroksidasyon (LPO), glutatyon peroksidaz (GSH-Px), süperoksit dismutaz (SOD) ve C vitamini düzeyleri	38 astım hastası ve 32 kontrol grubu	Hasta grubunda lökosit LPO ve SOD aktivitesi kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha yüksek. Ancak hasta grubunda lökosit GSH-Px ve C vitamini düzeyleri kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha düşük.
2006	Bay Karabulut A ve ark. (9)	Kanda SOD, GPx ve CAT aktivitesi		Deri testi pozitif (toz akarı pozitif/negatif) hastalarda eritrosit GPx ve SOD aktiviteleri, toz akarı ve cilt testi negatif kontrollere göre anlamlı derecede düşük. Deri testi pozitif olan hastalarda SOD aktivitesi ev tozu akarı pozitif olanlarda ev tozu akarı negatif olan hastalara göre daha düşük. Deri testi pozitif (toz akarı pozitif/negatif) hastalar ile toz akarı ve cilt testi negatif kontrollerin CAT düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark yok.
2006	Ekmekci OB ve ark. (10)	Plazma PON1, arilesteraz, oksidize LDL (Ox-LDL), Cu, Fe, tiyobarbitürik asit-reaktif maddeler (TBARS), lipid, lipoprotein ve apolipoprotein profili	30 astım hastası ve 28 kontrol	Hasta grubundaki ortalama plazma PON1 ve arilesteraz aktiviteleri kontrol grubundaki bireylere göre istatistiksel anlamlılık olmamakla birlikte daha düşük. Kontrol ve hasta grupları arasında plazma Apo-A-1, Apo-B, total kolesterol, trigliserit, HDL ve LDL konsantrasyonlarında anlamlı fark yok. Astımlı hastalarda plazma okside LDL, Cu, Fe ve TBARS düzeyleri kontrol grubuna göre anlamlı olarak yüksek.
2009	Gumral L, ve ark. (11)	Serum melatonin, süperoksit dismutaz (SOD), glutatyon peroksidaz (GSH-Px)	30 astımlı hastası ve 30 sağlıklı kontrol	Astımlı hastalarda serum melatonin düzeyleri, eritrosit SOD aktiviteleri kontrol grubuna göre anlamlı olarak düşük % FVC ile eritrosit SOD ve GSH-Px, FEV1/L ve % FEV1 ile eritrosit SOD arasında pozitif korelasyon var. PEF/L/s ile serum MEL seviyeleri arasında negatif korelasyon var.
2011	Sagdic A, ve ark. (12)	Eritrositlerinde süperoksit dismutaz (CuZnSOD) ve glutatyon peroksidaz (GSH-Px) aktivitesi ile lipid peroksidasyonunun belirteci olan malondialdehit (MDA)	19'u allerjik astımlı, 17 alerjik olmayan astımlı, 22 alerjik rinitli ve 36 sağlıklı kontrol	CuZnSOD aktivitesi tüm hasta gruplarında kontrol grubuyla karşılaştırıldığında anlamlı derecede düşük. Eritrosit GSH-Px enzim aktivitesi kontrol grubu ile karşılaştırıldığında ise farklılık yok. Benzer şekilde hasta grupları da eritrosit MDA düzeyleri açısından kontrollerden farklılık yok. Astımlı hastaların tümünde plazma Cu düzeyleri kontrollerden farklı değil. Allerjik rinit hastalarında Cu düzeyleri kontrollere göre anlamlı düzeyde yüksek. Hasta grupları ile kontroller arasında plazma çinko düzeyleri açısından da anlamlı farklılık yok.
2012	Yalçın AD, ve ark. (13)	Deri prick testi, yüksek duyarlı C-reaktif protein (hs-CRP) ve seruloplazmin oksidaz aktivitesi	20 sağlıklı kişi (Grup I); Grup II'de yeni teşhis edilmiş 15 alerjik astım-alerjik rinitli hasta; Grup III'te ağır refrakter astım-alerjik rinitli 15 hasta, dördüncü grupta ise alerjik rinitli 20 hasta. Grup III, omalizumab ile tedavi öncesi (III-A) ve sonrasında (III-B) tedavi edilen şiddetli inatçı astım-alerjik rinit olmak üzere iki gruba ayrılmış. Grup IV, spesifik subkutan immünoterapi ile tedavi öncesi (IV-A) ve tedavi sonrası (IV-B) olmak üzere iki gruba ayrılmıştır	Grup I ile Grup III-A, III-B, IV-A ve IV-B arasında; Grup II ve Grup III-A, III-B, IV-A ve IV-B; Grup III-A ve Grup III-B, IV-A ve IV-B; Grup III-A ve Grup IV-A ve IV-B; ve Grup IV-A ve IV-B arasında anlamlı farklılıklar var. İlginç bir şekilde Grup III-A'da hs-CRP ile seruloplazmin oksidaz aktivitesi düzeyleri arasında korelasyon mevcut.
2013	Acay A, ve ark. (14)	PON1 ve AE enzimleri	40 astım hastası, 20 saf KOAH, 20 komorbid KOAH hastası ve 20 sağlıklı kontrol	Hastalarda PON1 ve AE kontrollere göre daha düşük. Fakat astım ve KOAH grupları arasında veya saf ve komorbid KOAH hastaları arasında fark yok.
2015	Katar D ve ark. (15)	Serum aktive oksidasyon protein ürünleri (AOPP)	34 astımlı, 20 sağlıklı kontrol	Her iki grup arasında serum AOPP düzeyleri açısından farklılık izlenmemiştir.
2022	Alparslan Bekir ve ark. (16)	Oksidatif stres belirteçleri	47 astımlı ve 47 sağlıklı kontrol	Astımlı grupta total oksidatif stres durumu, okisdatif stres indeksi ve disülfit skorlarında belirgin yükseklik tespit edilmiştir. Astımda oksidan/antioksidan dengesinin belirgin olarak bozulduğu gösterilmiştir.
2022	Karadogan B ve ark. (17)	Oksidatif stres biobelirteçleri ve antioksidan kapasitesi	120 astımlı ve 120 sağlıklı kontrol	Astımlılardaki kontrol grubuna kıyasla serum oksidatif stres belirteçlerinin yüksek olduğu izlenmiştir. Özellikle serum malondialdehit ve protein karbonil düzeyleri kontrolsüz astımlılarda belirgin yüksek bulunmuştur. Sonuç olarak astımlılarda oksidatif stresin hastalık kontrol durumundan bağımsız olarak belirgin arttığı gösterilmiştir.
2023	Zanjani BN ve ark. (18)	Plazma 7-ketokolesterol ve kolestan-3β, 5α, 6β-triol, malondialdehit	120 astımlı ve 120 sağlıklı kontrol	Astımlı bireylerdeki 7-ketokolesterol ve kolestan-3β, 5α, 6β-triol düzeylerinin ve malondialdehit düzeyinin kontrol grubuna göre belirgin yüksek olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak tüm verilerin lipid peroksidasyonu ürünlerinin alerjik astım içinde rol oynadığını desteklediği belirtilmiştir.
2023	Kurt OK ve ark. (19)	Oksidatif stres ölçütleri, serum sitokin düzeyleri	24 işyeri ilişkili astımlı, 23 silikozis, 38 sağlıklı kontrol	Serum süperoksit dismutaz, katalaz, glutatyon peroksidaz, malondialdehit, 8-deoksi-2-deoksiguanosin, IL-17, IL-23 ve IL-27 düzeyleri işyeri ilişkili astımlılarda, silikozis tanılı hastalarda ve sağlıklı olup işyeri maruziyeti bulunanlarda plaseboya oranla yüksek olarak bulunmuştur.

KAYNAKLAR

Tablo 1. Oksidatif stres ile ilişkili çalışmalar.