ASTIM TEDAVİSİNDE KULLANILAN İLAÇLARIN GÜVENİLİRLİĞİ & YAN ETKİLERİ

Bu inceleme, çeşitli astım ilaçlarını ve onlarla ilişkilendirilen yan etkileri hem yaygın hem de daha az sık görülen komplikasyonları içeren kapsamlı bir şekilde incelemeyi amaçlamaktadır.

Kontrol Edici İlaçlar

İnhaler kortikosteroidler (İKS), astım tedavisinin temel taşlarından biri olarak, antiinflimatuar etkilidirler ve semptom kontrolü sağlarlar.  Bununla birlikte, İKS kullanımı ile ilişkilendirilebilecek yerel yan etkiler arasında orofaringeal kandidiyazis ve disfoni yer alırken, sistemik etkiler arasında adrenal baskılama, ciltte kolay morluk oluşumu, böbrek üstü bezlerinin baskılanması ve kemik mineral yoğunluğunun azalması yer alır. İnhale steroidlerin akciğerlerden emilimi sistemik biyoyararlanımın bir bölümünden sorumludur. İnhale steroidlerin yol açtığı sistemik istenmeyen etkiler, bu ilaçların dozuna, gücüne, uygulama için kullanılan cihaza, sistemik biyoyararlanımlarına, karaciğerdeki ilk geçiş metabolizmasına (inaktif metabolitlere dönüşme), sistemik olarak emilen (akciğerlerden ve olasılıkla bağırsaklardan) ilaç fraksiyonunun yarılanma ömrüne bağlıdır. Bu nedenle çeşitli inhale steroidlerin sistemik etkileri farklılık göstermektedir (1,2).

Uzun etkili beta-agonistler (LABA) genellikle İKS ile birleştirilerek bronkodilatasyonu artırmak için kullanılırken, oral forma göre daha az sistemik yan etkiye (kardiyovasküler stimülasyon, iskelet kası tremoru ve hipopotasemi) yol açmaktadırlar. Ancak inhale formlarda başağrısı ve kramplar görülebilir. Beta2-agonistlerin (uzun/kısa etkili) düzenli olarak kullanılması taşifilaksiye (bronkoprotektif, bronkodilatör ve yan etkilere karşı) yol açabilir (3).

Lökotrien reseptör antagonistleri (LRA) iyi tolere edilirler. Özellikle çocuklarda baş dönmesi, kabuslar da dahil olmak üzere rüya anormallikleri, halüsinasyonlar, uyuklama, uykusuzluk, irritabilite, agresif davranışlar, huzursuzluk görülebilir (4).

Oral kortikosteroidler, kötüleşmeleri yönetmede etkili olsa da, osteoporoz, glukoz intoleransı ve ruh hali bozuklukları gibi bir dizi sistemik yan etki ile ilişkilidir (5).

Teofilinin terapötik penceresi dardır. Gastrointestinal ve kardiyak yan etkilere sahiptir.

Semptom giderici ilaçlar

Kısa etkili inhale Beta2 agonistler: İlk kullanımlarda tremor ve taşikardi sık bildirilen yan etkilerdir. Ancak bu etkilere hızla tolerans gelişir. Astımda kısa etkili beta2-agonistin, tek başına gerektikçe kullanımı yüksek atak riski ve akciğerde fonksiyon kaybıyla, düzenli kullanımı ise allerjik yanıt ve havayolu inflamasyonunda artışla karakterizedir. Kısa etkili inhale beta2-agonistlerin fazla kullanımı (yılda 3 ve üzeri kutu) ağır atak ve (yılda 12 ve üzeri kutu) astımla ilişkili ölüm riskini artırmaktadır (6).

Kısa etkili inhale antikolinerjikler: Ağızda kuruluk ve acı tada sebep olabilirler.

Kısa etkili teofilin: Astım atak tedavisinde kısa etkili teofilin kısa süreli kullanılabilir, ancak kısa etkili beta2-agonistten daha yavaş etkilidir. Ancak, düşük güvenlik profilinden dolayı astım ataklarında intravenöz teofilin önerilmemektedir. Yan etki olarak bulantı ve aritmi yapabilmektedir (7).

Magnezyum sülfat: Kullanımı rutin olarak önerilmemektedir. Yüzde kızarma, yorgunluk, baş ağrısı, hipotansiyon, bulantı yapabilir (8).


ÜLKEMİZDE ASTIM TEDAVİSİ ALANINDA İLAÇ YAN ETKİLERİ İLE İLGİLİ YAPILAN YAYINLAR

Astım tedavisinde kullanılan ajanlarının etkinliğinin değerlendirildiği ve Türkiye merkezli yapılan, uluslararası indekslerde ve TR Dizinde taranan dergilerde yayınlanmış toplam 22 çalışma olduğu görülmüştür (Tablo 1) (9-30). 

Bu çalışmaların yıllara göre dağılımına baktığımızda ilk yayının 2000’de yapıldığını ardından 2000-2013 yılları arasında bu alandaki yayınlara devam edildiğini, biyolojik ajanların kullanımına dair yayınların başlamasına kadar 2013-2022 yılları arasında bu alanda ülkemizden neredeyse hiç yayına rastlanmamıştır

Bu kapsamda İKS kullanan hastalarda ilaç yan etkilerinin değerlendirildiği çalışmalarda Günen ve ark. uzun süreli yüksek doz İKS kullanımı göz içi basıncında belirgin yükselmeye sebep olmamaktadır derken, Eryonucu ve ark. Salbutamol ve terbutalin inhalasyonun akut olarak kalp hızı değişkenliğini etkilediği gösterilmiştir. Harmancı ve ark. 16 hastalık çalışmasında FP ve BUD uzun dönem kullanımda kemik metabolizmasını etkilememektedir şeklinde bir sonuca varsalar da sonrasında ülkemizden ve dünyadan çıkan yayınlarda uzun süreli yüksek doz iks ve sistemik steroid tedavilerinin kemik metabolizması üzerinde ciddi yan etkileri olabileceği gösterilmiştir. 

Bu inceleme, astım ilaçlarını ve onlarla ilişkilendirilen yan etkiler hakkında ülkemizden yapılan çalışmaları ele almaktadır. Potansiyel riskleri azaltmak için bireyselleştirilmiş tedavi planları ve yakın takibin önemi vurgulanmaktadır. Hekimler her hastanın benzersiz ihtiyaçlarına uygun astım tedavisi oluştururken, her ilaç sınıfının faydalarını ve risklerini dikkate almalı ve sonuç olarak optimal hastalık kontrolünü ve yaşam kalitesinin artırılmasını hedeflemelidir.

Makalelerin künyesi ve özetleri Tablo 1'de verilmiştir.

KAYNAKLAR

  1. Astım Tanı ve Tedavi Rehberi. Buluş tasarım, Ankara , 2022;
  2. Buhl R. Local oropharyngeal side effects of inhaled corticosteroids in patients with asthma. Allergy 2006;61(5):518-26.
  3. Pauwels RA, Yernault JC, Demedts MG, Geusens P. Safety and efficacy of fluticasone and beclomethasone in moderate to severe asthma. Belgian Multicenter Study Group. Am J Respir Crit Care Med 1998;157:827-32.
  4. 4. Leff JA, Busse WW, Pearlman D, et al. Montelukast, a leukotriene-receptor antagonist, for the treatment of mild asthma and exerciseinduced bronchoconstriction. N Engl J Med 1998;339(3):147-52.
  5. Campbell IA, Douglas JG, Francis RM, Prescott RJ, Reid DM, Research Committee of the British Thoracic S. Five year study of etidronate and/or calcium as prevention and treatment for osteoporosis and fractures in patients with asthma receiving long term oral and/or inhaled glucocorticoids. Thorax 2004;59:761-8.
  6. Suissa S, Ernst P, Boivin JF, et al. A cohort analysis of excess mortality in asthma and the use of inhaled beta-agonists. Am J Respir Crit Care Med 1994;149:604-10.
  7. Nair P, Milan SJ, Rowe BH. Additional of intraveneous aminophylline to inhaled beta2-agonists in adults with asthma. Cochrane Syst Rev 2012;12:CD002742.
  8. Rowe BH, Bretzlaff JA, Bourdon C, Bota GW, Camargo CA, Jr. Magnesium sulfate for treating exacerbations of acute asthma in the emergency department. The Cochrane database of systematic reviews. 2000(2):CD001490.
  9. Gunen H, EVEREKLİOĞLU C, DOĞANAY S, BORAZAN M (2000). Astımda inhale kortikosteroid kullanımı göz içi basıncında yükselmeye veya açık açılı glaukoma yol açar mı?. İnönü Üniversitesi Turgut Özal Tıp Merkezi Dergisi, 7(2), 105 - 108. https://dergipark.org.tr/tr/pub/totm/issue/13137/158335#article_cite 
  10. Gunen H (2000). Yüksek doz inhale fluticasone propionate ve budesonide'in astımlı hastalarda sistemik yan etki potansiyellerinin karşılaştırılması. İnönü Üniversitesi Turgut Özal Tıp Merkezi Dergisi, 7(2), 125 - 128. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/11060/yuksek-doz-inhale-fluticasone-propionate-ve-budesonidein-astimli-hastalarda-sistemik-yan-etki-potansiyellerinin-karsilastirilmasi 
  11. Eryonucu, B., Uzun, K., Güler, N., & Bilge, M. (2001). Comparison of the acute effects of salbutamol and terbutaline on heart rate variability in adult asthmatic patients. The European respiratory journal, 17(5), 863–867.  https://doi.org/10.1183/09031936.01.17508630
  12. Tug, T., Kamanli, A., & Tug, E. (2001). Effects of long-term inhaled steroid use on bone mineral density in asthma patients. Journal of investigational allergology & clinical immunology, 11(4), 300–302. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11908820/ 
  13. Harmanci, E., Colak, O., Metintas, M., Alatas, O., & Yurdasiper, A. (2001). Fluticasone propionate and budesonide do not influence bone metabolism in the long term treatment of asthma. Allergologia et immunopathologia, 29(1), 22–27. https://doi.org/10.1016/s0301-0546(01)79011-8
  14. Sivri, A., & Cöplü, L. (2001). Effect of the long-term use of inhaled corticosteroids on bone mineral density in asthmatic women. Respirology (Carlton, Vic.), 6(2), 131–134. https://doi.org/10.1046/j.1440-1843.2001.00323.x
  15. Cerrahoglu L, SÜSİN A, DURUÖZ T, ÇELİK P, UYANIK B (2004). Postmenopozal astımlı kadınlarda inhale kortikosteroidlerin kemik mineral yoğunluğu, kemik yapım yıkım belirteçleri ve yaşam kalitesi testleri üzerine etkileri. Osteoporoz Dünyasından, 10(3), 123 - 130. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/45917/ 
  16. Eryonucu, B., Uzun, K., Güler, N., Tuncer, M., & Sezgi, C. (2005). Comparison of the short-term effects of salmeterol and formoterol on heart rate variability in adult asthmatic patients. Chest, 128(3), 1136–1139. https://doi.org/10.1378/chest.128.3.1136

  17. TEZER M, OLCAY I, Özcan M, YETENER V, CEYHAN S, ÜNAL A (2005). İnhaler steroid kullanan bronşiyal astımlılarda disfoninin değerlendirlmesi. Türkiye Klinikleri Tıp Bilimleri Dergisi, 25(5), 658 - 662. https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/51823/inhaler-steroid-kullanan-bronsiyal-astimlilarda-disfoninin-degerlendirlmesi 
  18. Dursun, A. B., Sin, B. A., Oner, F., & Misirligil, Z. (2006). The safety of allergen immunotherapy (IT) in Turkey. Journal of investigational allergology & clinical immunology, 16(2), 123–128. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16689186/ 
  19. Pasaoglu, G., Gok, H., Mungan, D., Sonel, B., Yalcin, P., & Misirligil, Z. (2006). Does the combination of inhaled steroids with long acting beta2 agonists decrease the risk for osteoporosis? A 1-year prospective follow-up study. Rheumatology international, 27(2), 141–146. https://doi.org/10.1007/s00296-006-0179-3
  20. Canis, R., Demirkok, S. S., Osar, Z., Balci, H., & Can, G. (2007). Effects of inhaled budesonide on insulin sensitivity in nondiabetic patients with asthma and chronic obstructive pulmonary disease. Advances in therapy, 24(3), 560–570. https://doi.org/10.1007/BF02848778
  21. Talay, F., Karabay, O., Yilmaz, F., & Kocoglu, E. (2007). Effect of inhaled budesonide on oropharyngeal, Gram-negative bacilli colonization in asthma patients. Respirology (Carlton, Vic.), 12(1), 76–80. https://doi.org/10.1111/j.1440-1843.2006.00976.x
  22. Mullaoglu, S., Turktas, H., Kokturk, N., Tuncer, C., Kalkanci, A., & Kustimur, S. (2007). Esophageal candidiasis and Candida colonization in asthma patients on inhaled steroids. Allergy and asthma proceedings, 28(5), 544–549. https://doi.org/10.2500/aap2007.28.3046
  23. Yanik, B., Ayrim, A., Ozol, D., Koktener, A., & Gokmen, D. (2009). Influence of obesity on bone mineral density in postmenopausal asthma patients undergoing treatment with inhaled corticosteroids. Clinics (Sao Paulo, Brazil), 64(4), 313–318. https://doi.org/10.1590/s1807-59322009000400008
  24. Ozbilen Acar, G., Uzun Adatepe, N., Kaytaz, A., Edizer, D. T., Gemicioglu, B., Yagiz, C., & Dirican, A. (2010). Evaluation of laryngeal findings in users of inhaled steroids. European archives of oto-rhino-laryngology : official journal of the European Federation of Oto-Rhino-Laryngological Societies (EUFOS) : affiliated with the German Society for Oto-Rhino-Laryngology - Head and Neck Surgery, 267(6), 917–923. https://doi.org/10.1007/s00405-009-1141-2
  25. Sahan, M., Yılmaz, M., Gokel, Y., Erden, E. S., & Karakus, A. (2013). Nebulized salbutamol for asthma: effects on serum potassium and phosphate levels at the 60 min. Revista portuguesa de pneumologia, 19(5), 200–203. https://doi.org/10.1016/j.rppneu.2012.12.003
  26. Baccioglu a, KALPAKLIOGLU A, POYRAZ M, Yalım S, DUMANOĞLU B, alpagat g (2022). Characteristics of Adverse Reactions and Compliance in Patients who Underwent Allergen-Specific Subcutaneous Immunotherapy; Ten-Year Real-Life Data. Astım Allerji İmmünoloji, 20(1), 6 - 15. 10.21911/aai.632 https://aai.org.tr/abstract.php?id=419 
  27. Nazik bahçecioğlu s, Türk M, ATAYIK E, ÇETİN g, arslan b, gülmez i, Yilmaz I (2022). Mepolizumab-Related Adverse Events in Severe Eosinophilic Asthma: A Real-Life Study. Astım Allerji İmmünoloji, 20(2), 81 - 86. 10.21911/aai.662 https://aai.org.tr/abstract.php?id=410 
  28. ATAYIK E, Aytekin G (2022). Cross-sectional study: COVID-19 infection in patients with severe bronchial asthma receiving monoclonal antibody treatments. Eurasian Journal of Pulmonology, 24(3),193200.10.14744/ejp.2022.5006https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/1166143/cross-sectional-study-covid-19-infection-in-patients-with-severe-bronchial-asthma-receiving-monoclonal-antibody-treatments 
  29. Başlılar Ş (2023). Is There a Relationship Between Omalizumab Treatment and the Development of Thromboembolic Events in Asthmatics?. Haydarpaşa Numune Medical Journal,63(1),89-93.10.14744/hnhj.2022.99810 https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/1176039/is-there-a-relationship-between-omalizumab-treatment-and-the-development-of-thromboembolic-events-in-asthmatics 
  30. ATAYIK E, Aytekin G (2022). Low Counts of Eosinophils After the 4th Dose of Mepolizumab May be an Independent Risk Factor for Sars-CoV-2 Transmission in Patients with Severe Asthma. Astım Allerji İmmünoloji,20(2),101-106.10.21911/aai.677 https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/1167905/low-counts-of-eosinophils-after-the-4th-dose-of-mepolizumab-may-be-an-independent-risk-factor-for-sars-cov-2-transmission-in-patients-with-severe-asthma 
  31. karabiber e, OZTURK AKTAS O, Özdemir E, Damadoglu E, SAHINER U, KARAKAYA G, Kalyoncu A (2022). Hyperamylasemia During Omalizumab Therapy. Astım Allerji İmmünoloji, 20(1), 31 - 35. 10.21911/aai.650 https://aai.org.tr/uploads/pdf_422.pdf 

Sanal Astım Müzesi

Türk Toraks Derneği
Türk Toraks Derneği © 2023 . Tüm Hakları Saklıdır